Αυξάνεται ο αριθμός των Ελλήνων του εξωτερικού που επιστρέφουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης OECD Diaspora Review Greece, η οποία εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) και παρουσιάστηκε πρώτη φορά σήμερα σε ειδική εκδήλωση της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του ΕΚΤ.
Όπως προκύπτει από την έρευνα, τα τελευταία χρόνια, η σχέση της Ελλάδας με τους Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό αποκτά νέα δυναμική που χαρακτηρίζεται από μία σταδιακή μεταστροφή των μεταναστευτικών ροών.
Η μελέτη προσφέρει μία ολοκληρωμένη εικόνα της ελληνικής διασποράς στα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ, χαρτογραφώντας τις μεταναστευτικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών και αναδεικνύοντας τα δημογραφικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.
Συγκεκριμένα καταγράφει:
- Μεταναστευτικές τάσεις και γεωγραφική κατανομή. Αποτυπώνονται το μέγεθος, η γεωγραφική κατανομή και η διαχρονική εξέλιξη της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, αναλύονται οι πρόσφατες τάσεις μετανάστευσης και οι προθέσεις αποδημίας των Ελλήνων πολιτών.
- Δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών και των οικογενειών τους, όπως φύλο, ηλικία και επίπεδο εκπαίδευσης. Η ανάλυση αναδεικνύει τη σύνθεση και την εξέλιξη του ανθρώπινου δυναμικού της διασποράς.
- Ένταξη και δεξιότητες στην αγορά εργασία. Παρουσιάζεται η συμμετοχή των Ελλήνων μεταναστών στην αγορά εργασίας, εξετάζοντας την απασχόληση, την ανεργία και την κατανομή τους σε επαγγελματικούς κλάδους. Επίσης, αναλύονται οι δεξιότητές τους, το φαινόμενο της υπερεκπαίδευσης και η επιχειρηματική δραστηριότητα.
- Επιστροφή στην Ελλάδα. Αναλύονται οι τάσεις επαναπατρισμού, καθώς και οι παράγοντες που τις επηρεάζουν. Επιπλέον, εξετάζονται πολιτικές και καλές πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την προσέλκυση και την επανένταξη των Ελλήνων της διασποράς.
- Διεθνής κινητικότητα, εκπαιδευτικό επίπεδο και ερευνητική δραστηριότητα Ελλήνων φοιτητών και ερευνητών, καθώς και τα δημογραφικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά τους. Εξετάζονται η διάρκεια παραμονής τους στο εξωτερικό και οι προοπτικές επιστροφής τους στην Ελλάδα.
- Στρατηγικές αξιοποίησης ανθρώπινου δυναμικού-Οι υφιστάμενες πολιτικές, καθώς και οι προτεινόμενες παρεμβάσεις που ενδέχεται να ενισχύσουν τη σύνδεση της διασποράς με τη χώρα και να αξιοποιήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο.
Βασικά συμπεράσματα
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας:
- Από το 2021, καταγράφεται σταθερή αύξηση του αριθμού των Ελλήνων πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα.
- Χρονιά-καμπή το 2023, για πρώτη φορά από την έναρξη της οικονομικής κρίσης το 2009 που το brain drain έγινε brain gain.
- Στη διετία 2023-2024 έφυγαν 69.000 και επέστρεψαν 98.000.
- Από τους 10 Έλληνες πολίτες που έφυγαν μεταξύ 2010-2025 επαναπατρίστηκαν οι 6.
- H Ελλάδα είναι στην 4η θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς τις επιστροφές πολιτών της.
- Οι πρόσφατοι επαναπατρισθέντες είναι, κατά κανόνα, νεότεροι και υψηλότερα εκπαιδευμένοι σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
- Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται μία πιο εξωστρεφής και αναπτυξιακή προσέγγιση στη σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά.
- Το 93% των Ελλήνων μεταναστών διαμένει σε μόλις 12 χώρες του ΟΟΣΑ (Γερμανία, Ηνωμένες Πολιτείες, Αυστραλία, Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδάς οι βασικοί προορισμοί).
- Την τελευταία δεκαετία, παρατηρείται σταδιακή η μετατόπιση της ελληνικής μετανάστευσης προς περισσότερο ενδο-ευρωπαϊκά πρότυπα κινητικότητας.
- Προσαρμογή των πολιτικών για την ενίσχυση των επιστροφών ανά χώρα, ηλικία, επάγγελμα, βαθμό δεσμού με την Ελλάδα και βάση των αναγκών κάθε ομάδας.
- Βασική πρόκληση όχι μόνο η αναστροφή του brain drain, αλλά και η μετάβαση σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης της διεθνούς κινητικότητας των Ελλήνων.
- Αξιοποίηση της διασποράς και με οργανωμένες δράσεις για mentoring, venture capital, διεθνοποίηση επιχειρήσεων, πρόσβαση σε αγορές, τεχνολογική μεταφορά και συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
- Η επιστροφή νέων και υψηλά καταρτισμένων Ελλήνων απαιτεί πολιτικές εργασιακής επανένταξης, αξιοκρατίας, στήριξης της επιχειρηματικότητας και δημιουργίας ελκυστικών συνθηκών παραμονής και εξέλιξης στην Ελλάδα.
- Χρειάζεται μόνιμος διακυβερνητικός μηχανισμός για τη διασύνδεση με τη διασπορά και την υποστήριξη της επιστροφής.
Άκης Σκέρτσος: Η Ελλάδα του σήμερα είναι μία ισχυρότερη χώρα
Μιλώντας στην εκδήλωση, ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, δήλωσε:
«Οι Έλληνες που έφυγαν τα χρόνια της κρίσης επιστρέφουν, επειδή η Ελλάδα του σήμερα είναι μία ισχυρότερη χώρα από εκείνη που παραλάβαμε το 2019. Ισχυρότερη στην οικονομία, στην άμυνα, στην ενέργεια, στην ψηφιοποίηση του κράτους, στην υγεία, στην παιδεία, στην πολιτική προστασία και στη στήριξη των πιο ευάλωτων συμπολιτών μας.
Παράλληλα, υλοποιήσαμε συγκεκριμένες πολιτικές που ενισχύουν την προοπτική επιστροφής. Η μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση υπέρ των νέων και των οικογενειών, με μηδενική φορολογία για νέους έως 25 ετών, μειωμένη φορολογία έως τα 30.
Ενισχύσαμε τη δημοσιονομική σταθερότητα, μειώσαμε το δημόσιο χρέος και τη φοροδιαφυγή και δημιουργήσαμε τις προϋποθέσεις, ώστε οι νεότερες γενιές να μην ζήσουν ξανά μία εθνική χρεοκοπία.
Προχωρήσαμε σε μεταρρυθμίσεις που αλλάζουν τη χώρα: στα μη κρατικά πανεπιστήμια και τη διεθνοποίηση των ΑΕΙ, στην ψηφιοποίηση του κράτους, στην πράσινη ενεργειακή μετάβαση, στη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης και στην ολοκλήρωση του Κτηματολογίου. Σε αυτές προστίθενται η διευκόλυνση της ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού, τα φορολογικά κίνητρα επαναπατρισμού, το ReBrain Greece, το Elevate Greece, το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό και η επένδυση της χώρας στις τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης.
Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν και θα γίνουν. Ωστόσο, το θετικό ισοζύγιο επιστροφών έναντι των αναχωρήσεων από το 2023 και μετά μαρτυρά ότι είμαστε πλέον στον σωστό δρόμο».
Νίκη Κεραμέως: Ζήτημα στρατηγικής σημασίας η επιστροφή του ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού
Από την πλευρά της, η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, σημείωσε:
«Η επιστροφή του ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού είναι ζήτημα στρατηγικής σημασίας για την κυβέρνηση.
Υπάρχει πλέον αλλαγή περιβάλλοντος και σημαντικές επαγγελματικές ευκαιρίες.
Μεταξύ του 2019 και του 2025 δημιουργήθηκαν περισσότερες από 563.000 νέες θέσεις εργασίας, η ανεργία υποχώρησε στο 8,1% από 17,8% και ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης ξεπέρασε τα 1.500 ευρώ τον Απρίλιο του 2026.
Προσφέρουμε σημαντικά κίνητρα για όποιον επιστρέφει στην Ελλάδα, για να εργαστεί ή να ξεκινήσει επιχειρηματική δραστηριότητα και διοργανώνουμε εκδηλώσεις Rebrain Greece σε διάφορες πόλεις του εξωτερικού στις οποίες δραστηριοποιούνται πολλοί Έλληνες, φέρνοντας σε επαφή Έλληνες του εξωτερικού με επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και αναζητούν εξειδικευμένο προσωπικό.
Την τελευταία 15ετία, έχουν ήδη επιστρέψει 473.000 πολίτες πίσω στη χώρα μας.
Στόχος μας, με όλες αυτές τις δράσεις, είναι μία Ελλάδα που δίνει στους νέους ανθρώπους λόγους να χτίζουν εδώ το μέλλον τους και μία Ελλάδα στην οποία, όσοι έφυγαν, να βρίσκουν πραγματικές προοπτικές, για να επιστρέψουν».
Γιάννης Λοβέρδος: Η επιστροφή των Ελλήνων αποκτά σταθερά και μετρήσιμα χαρακτηριστικά
Ο υφυπουργός Εξωτερικών, Γιάννης Λοβέρδος, υπογράμμισε:
«Μετά από πολλά χρόνια, η τάση επιστροφής των Ελλήνων στην πατρίδα αποκτά σταθερά και μετρήσιμα χαρακτηριστικά.
Το γεγονός δεν είναι τυχαίο. Η νοσταλγία από μόνη της δεν αρκεί, για να στηρίξει μία τόσο σημαντική απόφαση ζωής. Οι συμπατριώτες μας επιστρέφουν, όταν διαπιστώνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να τους προσφέρει προοπτική, σταθερότητα και δυνατότητες εξέλιξης.
Σε έναν κόσμο αυξημένης κινητικότητας, το ζητούμενο είναι να διατηρούμε ζωντανούς και ουσιαστικούς δεσμούς με τους Έλληνες, όπου κι αν βρίσκονται.
Το Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου για τον Απόδημο Ελληνισμό και τα προγράμματα φιλοξενίας νέων αποδήμων, έχει στόχο να δημιουργήσει διαρκείς και αμφίδρομους δεσμούς με τους Έλληνες του εξωτερικού, συντελώντας στη διαμόρφωση των προϋποθέσεων, ώστε όσοι επιθυμούν να επιστρέψουν, το πράττουν σε μία Ελλάδα όπου η οικονομία ανακάμπτει και το περιβάλλον γίνεται πιο προβλέψιμο, παρέχοντας περισσότερες ευκαιρίες για την αξιοποίηση των γνώσεων ή της διεθνούς εμπειρίας που απέκτησαν στο εξωτερικό».
Τα ευρήματα της μελέτης για τη χάραξη στρατηγικής και τη διαμόρφωση αποτελεσματικών πολιτικών για τη διασύνδεση της Ελλάδας με τη διασπορά της, την προσέλκυση ταλέντου και την ενίσχυση των προοπτικών επιστροφής Ελλήνων του εξωτερικού, συζήτησαν στη συνέχεια ο πρέσβης-Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ, καθηγητής, Γιώργος Παγουλάτος, η γενική γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας, Μάιρα Μυρογιάννη, η γενική γραμματέας της Προεδρίας της Κυβέρνησης, Εύη Δραμαλιώτη και ο γενικός γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκος Μηλαπίδης. Τη συζήτηση συντόνισε ο διευθυντής του ΕΚΤ, Κυριάκος Τολιάς.
Μεταξύ άλλων, επισημάνθηκε ότι το θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο έχει τα εξής χαρακτηριστικά: επιστρέφουν επαγγελματίες υψηλής εξειδίκευσης, η εξωστρέφεια και η διεθνοποίηση των ελληνικών πανεπιστημίων συμβάλλουν σημαντικά, κρίσιμη πρόκληση είναι η απλούστευση και η περαιτέρω ψηφιοποίηση των διαδικασιών επαναπατρισμού και η ενίσχυση της δικτύωσης με το ελληνικό ανθρώπινο δυναμικό στο εξωτερικό για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας.
Η μελέτη που εκπόνησαν το ΕΚΤ και ο ΟΟΣΑ αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο γνώσης για την κατανόηση των σύγχρονων τάσεων της ελληνικής διασποράς και της διεθνούς κινητικότητας ανθρώπινου δυναμικού, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τον σχεδιασμό πολιτικών που ενισχύουν τη σύνδεση της χώρας με τους Έλληνες του εξωτερικού.
Η πρωτοβουλία του ΕΚΤ καλύπτει ένα διαχρονικό κενό στην καταγραφή και στην ανάλυση των στοιχείων που αφορούν την ελληνική μετανάστευση, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση τεκμηριωμένων δημόσιων πολιτικών και στην παροχή κινήτρων για την ενίσχυση της επιστροφής των Ελλήνων του εξωτερικού.
Αντίστοιχες μελέτες έχουν εκπονηθεί για χώρες, όπως η Γερμανία, η Ρουμανία και η Γεωργία, με στόχο την ανάλυση των μεταναστευτικών ρευμάτων, της ένταξης των μεταναστών στις αγορές εργασίας και της συμβολής τους τόσο στις οικονομίες των χωρών προέλευσης όσο και σε εκείνες των χωρών υποδοχής για την καλύτερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού.
Για την ελληνική περίπτωση αξιοποιήθηκαν έγκριτες βάσεις δεδομένων από τον ΟΟΣΑ, τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), τη Eurostat, καθώς και εθνικές στατιστικές και απογραφικά δεδομένα από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) και το ΕΚΤ, διαμορφώνοντας ένα συνεκτικό και αξιόπιστο πλαίσιο ανάλυσης.
