Γράφει ο Δρ. Ελευθέριος Σταματόπουλος, Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος-Μελετητής
Η Αρκτική είναι η περιοχή γύρω από τον Βόρειο Πόλο, στον αντίποδα της Ανταρκτικής. Περιλαμβάνει μερικά βόρεια τμήματα των ΗΠΑ (κυρίως την Αλάσκα), του Καναδά, της Ρωσίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας, της Φινλανδίας, της Ισλανδίας, της Δανίας (Γροιλανδία). Κάτω από τους πάγους υπάρχει το αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ με τα νησιά της Σπιτσβέργης να αποτελούν την μόνη χερσαία επιφάνεια. Σημειώνουμε ότι τα νησιά ανήκουν στην Νορβηγία αλλά ασκούνται δικαιώματα εκμετάλλευσης και από την Ρωσία. (Τα τελευταία χρόνια αμφισβητείται η πλήρης κυριαρχία της Νορβηγίας για την υφαλοκρηπίδα των νησιών από την Ρωσία).
Ολόκληρο τον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο συνηθίσαμε να αποκαλούμε Αρκτικό Ωκεανό ή Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό.
Η περιοχή της Αρκτικής ορίζεται είτε από τον αρκτικό κύκλο είτε από την αρκτική ισόθερμη γραμμή. Το συνηθέστερο όριο, βόρεια του οποίου εκτείνεται η Αρκτική, είναι ο Αρκτικός Κύκλος (66° 33’Β), που αποτελεί το όριο για τον ήλιο του μεσονυκτίου και την πολική νύχτα.
Το άλλο διακριτικό όριο είναι, με βάση το κλίμα, η αρκτική ισόθερμη γραμμή των 10 °C τον Ιούλιο, η οποία και αποτελεί την τελευταία (από Ισημερινού) δενδρογραμμή (πέρα από την οποία δεν φυτρώνουν πια δέντρα).
Το μεγαλύτερο μέρος της Αρκτικής είναι αποκλειστικά θάλασσα καλυμμένη από πάγους που περιβάλλεται από παγωμένο έδαφος χωρίς δέντρα. Είναι (ή τουλάχιστον ήταν) γεμάτη ζωή, από οργανισμούς που ζουν στον πάγο και στη θάλασσα και από τους ανθρώπους που ζουν στις αρκτικές περιοχές. Ιθαγενείς λαούς που έχουν προσαρμοστεί στις ακραίες κλιματολογικές συνθήκες.
Η Αρκτική λοιπόν έχοντας ελάχιστα χερσαία τμήματα, είναι πολύ ευαίσθητη στις αλλαγές κλίματος, γι’ αυτό και θεωρείται από τους ειδικούς επιστήμονες ως το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της κλιματικής αλλαγής.
Είναι χρήσιμο να δούμε έναν συνοπτικό χάρτη της περιοχής.
Η Αρκτική την τελευταία 30ετία αντιμετωπίζει όλο και πιο ραγδαία μείωση της έκτασης της, λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου.
Οι φόβοι εστιάζονται στο ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα αφήσει τον Αρκτικό Ωκεανό χωρίς πάγους μέσα στην επόμενη εικοσαετία (το πολύ), με αποτέλεσμα την άνοδο της στάθμης της θάλασσας ίσως και 5 μέτρα και ταυτόχρονα να απειληθεί ολόκληρη η πανίδα και η πλούσια Ιχθυοπανίδα της περιοχής.
Οι πιο ειδικοί από εμένα επιστήμονες φοβούνται ότι όσο περισσότεροι θαλάσσιοι πάγοι λιώνουν δεν θα αντανακλάται η ηλιακή ακτινοβολία από τους λευκούς πάγους και η ανοικτή θάλασσα θα απορροφά περισσότερη θερμότητα, αυξάνοντας περαιτέρω τις τοπικές θερμοκρασίες. Τα τελευταία χρόνια η ραγδαία μείωση των πάγων στην Αρκτική θάλασσα υποχρέωνε τους επιστήμονες να μεταβάλλουν συνεχώς τις προβλέψεις τους. Πριν από λίγα χρόνια, η πρόβλεψη για μια ανοικτή και χωρίς πάγους Αρκτική θάλασσα ήταν για το 2080. Αργότερα, η συνεχιζόμενη συρρίκνωση των πάγων οδήγησε τους ειδικούς να μειώσουν κατά 50 ολόκληρα χρόνια την πρόβλεψή τους, μιλώντας για πλήρως ανοικτή θάλασσα το 2030.
Αν η πρόβλεψη επιβεβαιωθεί και σε λίγα χρόνια τα καλοκαίρια λιώσουν εντελώς όλοι οι πάγοι στην Αρκτική θάλασσα, στις Χώρες του Βορρά μερικοί νομίζουν ότι «ανοίγονται πολλές προοπτικές» για τα κράτη που βρίσκονται κοντά στον αρκτικό κύκλο.
Φυσικά και θα έπρεπε να αναληφθεί μια διεθνής προσπάθεια αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Όμως μέχρι σήμερα όλες οι προσπάθειες είναι μάλλον προσχηματικές. Οι Βόρειες και πλούσιες Χώρες νομίζουν ότι η κλιματική αλλαγή τις βολεύει.
Ο Καναδάς νομίζει ότι θα μεταβληθεί σε Εύκρατο Παράδεισο. Το ίδιο και οι ΗΠΑ (κυρίως η Αλάσκα) και οι Σκανδιναβικές χώρες. Στην Δανία κάνουν όνειρα ότι ξεπαγώνοντας η Γροιλανδία θα εικοσαπλασιαστούν οι γεωργικές εκτάσεις της και οι Άγγλοι θέλουν να καλλιεργήσουν με αξιώσεις αμπέλια… Οι Γερμανοί καταλαβαίνουν τον αγώνα για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, ως ευκαιρία πώλησης ανεμογεννητριών.
Οι Κινέζοι στην ουσία «σφυρίζουν αδιάφορα», εξακολουθούν να ρυπαίνουν ασύστολα και περιμένουν.
Η Ρωσία (και οι ΗΠΑ) εκτός από τα παραπάνω ονειρεύεται τον Βόρειο εμπορικό δρόμο μέσω του Βερίγγειου πορθμού και τον έλεγχό του, με απρόβλεπτα μελλοντικά γαιοστρατηγικά προβλήματα.
Η παλιά αρχή ότι όποιος ελέγχει το Πετρέλαιο ελέγχει και τον Κόσμο, είναι μερικώς ανεπίκαιρος.
Στις μέρες μας ισχύει η νέα αρχή: Όποιος ελέγχει τους εμπορικούς δρόμους, ελέγχει και τον κόσμο.
Κυρίως οι Ρώσοι επιθυμούν να εγκαθιδρύσουν ως κύριο δρόμο του Διεθνούς εμπορίου (και της Κίνας) τον Βόρειο εμπορικό δρόμο διαμέσου του Βερίγγειου Πορθμού. Έτσι έχουν μεταφέρει τα καλύτερα όπλα τους στα Βόρεια σύνορά τους, κατασκευάζουν πυρηνοκίνητα παγοθραυστικά που να μπορούν να ενεργήσουν σε πάχος πάγου μέχρι και 3-5 μέτρα, για την εξασφάλιση του βόρειου δρόμου στην περίπτωση που περιστασιακά και σημεία του δρόμου κλείσουν. Να σημειώσουμε ότι ο Βόρειος εμπορικός δρόμος είναι πιο σύντομος σε σχέση με τον εμπορικό δρόμο μέσω Σουέζ.
Μπορεί και να τους «βολεύει» και το κλείσιμο του Νότιου δρόμου μέσω Σουέζ και Μεσογείου και για αυτό υποστηρίζουν άμεσα ή έμμεσα κάθε ενέργεια αποσταθεροποίησης της ευρύτερης περιοχής. Στόχος τους είναι προοπτικά να κλείσουν την Νότια διαδρομή. Από μία ασταθή περιοχή ποιος θέλει να περνάει;
Στην περίπτωση αυτή οι Αραβικές Χώρες θα γίνουν εντελώς περιφερειακές έως ασήμαντες δυνάμεις, όπου πολύ γρήγορα θα είναι πρακτικά αδύνατη η διαμονή σ’ αυτές.
Οι Χώρες της Βόρειας και Κεντρικής Αφρικής ουσιαστικά θα ερημοποιηθούν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους κινητοποιώντας ακόμα πιο σημαντικά μεταναστευτικά ρεύματα. Οι Χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου μέχρι το ύψος των Άλπεων θα γνωρίσουν καταιγιστικές αλλαγές όλων των ζωντανών κοινοτήτων τους με πρώτη της χλωρίδας τους και θα είναι υποχρεωμένες να προχωρήσουν σε δραστικές αλλαγές στις καλλιέργειές τους όπου και αν αυτό θα είναι δυνατό.
Ίσως δευτερευόντως όλοι μαζί υπολογίζουν να ξεκινήσουν εργασίες εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων που πιθανώς κρύβονται κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας (πετρέλαιο, φυσικό αέριο) και που ως σήμερα η παρουσία των πάγων έκανε απαγορευτική κάθε προσπάθεια σχετικών εργασιών.
Όμως η στάση αυτή, είναι εντελώς λανθασμένη.
Ουσιαστικά είναι μία ακόμα ύβρις να πιστεύουμε ότι είμαστε σε θέση να διαχειριστούμε εύκολα το παγκόσμιο οικολογικό σύστημα. Και κάθε ύβρις είναι κοντόφθαλμη, αχρείαστη και ανόητη. Προκαλέσαμε ζημιές σε πολλά οικοσυστήματα, σίγουροι ότι τα οικοσυστήματα θα επανέλθουν ή θα μπορούσαμε όποτε το θελήσουμε να αποκαταστήσουμε τις ζημιές. Όμως έχουμε διαπιστώσει εκ των υστέρων ότι αυτό δεν είναι πάντοτε εφικτό.
Η γη είναι κι αυτή ένα οικοσύστημα και η περιοχή του Βόρειου πόλου είναι πολύ μεγάλη. Η απορύθμιση τόσο μεγάλης έκτασης σε συνδυασμό με την αναμενόμενη απορύθμιση και της Ανταρκτικής (Νότιος Πόλος) θα επηρεάσει άμεσα και ολόκληρο το κλίμα της γης.
Όλοι τους δεν κατάλαβαν ότι οποιαδήποτε εκτεταμένη κλιματική αλλαγή δεν θα έχει τοπικό χαρακτήρα. Η γη αποτελεί ουσιαστικά ένα ενιαίο οικοσύστημα και αυτές οι εκτεταμένες αλλαγές είναι πιθανόν να μην σταθεροποιηθούν αλλά να εξελιχθούν σε πλήρη κατάρρευση.
Ήδη η ιχθυοπανίδα της περιοχής υποχωρεί, με αποτέλεσμα η αλιεία να είναι όλο και πιο δύσκολη.
Και είναι μάλλον αργά να συζητήσουμε ή να μάλλον να ξανασυζητήσουμε ποιος θα πρέπει να κάνει το πρώτο βήμα για μια οικονομία με όσο το δυνατόν λιγότερους ρύπους διοξειδίου του άνθρακα κλπ. Νομίζω ότι αυτές είναι μόνο προσχηματικές συζητήσεις.
Η ουσία είναι το άνοιγμα του Βόρειου δρόμου με κάθε κόστος.
Έτσι εξηγούνται και οι κινήσεις της Τουρκίας, η βοήθειά της από την Ρωσία και οι αργές και απρόθυμες παρεμβάσεις των κρατών της ΕΕ. Τελικά το πιθανότερο είναι να προκληθεί εκτεταμένη κρίση ή ακόμα και ανάφλεξη στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.
Το ερώτημα είναι γιατί η Τουρκία ανέλαβε τον ρόλο της αναθεώρησης των παραδοσιακών δρόμων; Η Τουρκία θα έχει πλέον μειωμένη σπουδαιότητα και ανεπίκαιρη θέση. Ως ασταθής πλέον Χώρα θα χάσει πολύ μεγάλο μέρος των ξένων επενδύσεων, θα υποβιβαστεί σε Χώρα με πολύ μικρότερο γεωπολιτικό ρόλο, θα ερημοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό και βέβαια ο εμπορικός δρόμος μέσω των στενών της Κωνσταντινούπολης θα έχει περιθωριακό ενδιαφέρον.
Μία είναι η λογική απάντηση και δεν μπορώ να σκεφτώ άλλη. Γιατί εποφθαλμιά τα Ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Οπότε λογαριάζει ή νομίζει ότι θα βγει «κερδισμένη».
Όμως μην έχετε καμιά αμφιβολία, καμιά δύναμη δεν θα βγει κερδισμένη.
Όλοι έχουν πολλά να χάσουν τελικώς από την κλιματική αλλαγή.
Πηγή: dasarxeio.com
