Γράφει ο Δημήτρης Τσουκαλάς
Με σταθερό και σαφώς ενισχυμένο ρυθμό ανάπτυξης κινείται ο κλάδος των ελεγκτικών εταιρειών στην Ελλάδα, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία χρονιά τη δυναμική και την ανθεκτικότητά του απέναντι στις προκλήσεις της σύγχρονης οικονομικής συγκυρίας. Παρά το απαιτητικό επιχειρηματικό περιβάλλον, τη συνεχή αυστηροποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου και τις αυξημένες ανάγκες συμμόρφωσης των επιχειρήσεων, οι ελεγκτικές εταιρείες καταφέρνουν να διατηρούν θετικό πρόσημο, ενισχύοντας τόσο τα έσοδα όσο και την κερδοφορία τους.
Η πορεία αυτή δεν είναι τυχαία. Αντανακλά τη σταδιακή διεύρυνση του ρόλου των ελεγκτικών εταιρειών, οι οποίες πλέον δεν περιορίζονται αποκλειστικά στον παραδοσιακό έλεγχο οικονομικών καταστάσεων, αλλά προσφέρουν ένα ευρύτερο φάσμα υπηρεσιών που συνδέονται με τη διαχείριση κινδύνων, τη συμμόρφωση, τη βιωσιμότητα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Παράλληλα, η συμβολή τους στην ενίσχυση της διαφάνειας, στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος και στη διατήρηση της εμπιστοσύνης του επενδυτικού κοινού, καθίσταται ολοένα και πιο κρίσιμη.
Η συνολική εικόνα των οικονομικών μεγεθών
Η αποτύπωση των οικονομικών στοιχείων 65 ελεγκτικών εταιρειών, βάσει των δημοσιευμένων ισολογισμών της χρήσης 2024 και της ανάλυσης της Direction Business Reports, καταδεικνύει με σαφήνεια τη θετική πορεία του κλάδου. Ο συνολικός κύκλος εργασιών ανήλθε στα 282,97 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 8,24% σε σύγκριση με το 2023, όταν είχε διαμορφωθεί στα 261,43 εκατ. ευρώ. Η αύξηση αυτή μεταφράζεται σε πρόσθετα έσοδα άνω των 21,5 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εξέλιξη της κερδοφορίας. Τα συνολικά κέρδη προ φόρων διαμορφώθηκαν στα 34,21 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 22,24% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η ενίσχυση αυτή αποτυπώνει όχι μόνο την αύξηση της ζήτησης για ελεγκτικές και συναφείς υπηρεσίες, αλλά και τη βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας των εταιρειών του κλάδου.
Ενδεικτικό της γενικότερης θετικής εικόνας είναι το γεγονός ότι 46 από τις 65 εταιρείες του δείγματος, ποσοστό 70,77%, κατέγραψαν αύξηση κύκλου εργασιών το 2024, ενώ μόλις 19 εταιρείες παρουσίασαν μείωση. Παράλληλα, 59 εταιρείες, που αντιστοιχούν στο 90,77% του συνόλου, εμφάνισαν κερδοφόρα χρήση, στοιχείο που επιβεβαιώνει τη γενικευμένη θετική τάση στον κλάδο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η βελτίωση του περιθωρίου καθαρού κέρδους, το οποίο ανήλθε στο 12,09% από 10,70% το 2023. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει καλύτερο έλεγχο κόστους, αποτελεσματικότερη οργάνωση και αυξημένη αξία των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Η δομή της αγοράς και οι ισχυροί παίκτες
Η εικόνα της αγοράς εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση, με τις μεγάλες ελεγκτικές εταιρείες να διατηρούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Στην κορυφή της κατάταξης για το 2024 βρίσκεται η Deloitte, με κύκλο εργασιών 44,53 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση 9,63% σε ετήσια βάση. Ακολουθεί η PwC με 41,78 εκατ. ευρώ και αύξηση 9,45%, ενώ στην τρίτη θέση βρίσκεται η EY με έσοδα 40,37 εκατ. ευρώ και εντυπωσιακή άνοδο 15,36%.
Την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν η ΣΟΛ Crowe με κύκλο εργασιών 35,30 εκατ. ευρώ και η Grant Thornton με 27,30 εκατ. ευρώ. Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφονται μικρές υποχωρήσεις ή πιο συγκρατημένοι ρυθμοί ανάπτυξης, συνολικά οι μεγάλοι παίκτες διατηρούν σταθερή παρουσία και σημαντικά μερίδια αγοράς.
Το Top 20 των ελεγκτικών εταιρειών συγκέντρωσε συνολικό κύκλο εργασιών 253,21 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο μεγαλύτερο μέρος της συνολικής αγοράς, παρουσιάζοντας αύξηση 7,20% σε σχέση με το 2023. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει ότι, παρά την παρουσία αρκετών μικρότερων σχημάτων, η αγορά παραμένει έντονα συγκεντρωμένη γύρω από τους ισχυρούς ομίλους.
Πώς «μοιράζονται» τις 1.000 μεγαλύτερες επιχειρήσεις
Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η καταγραφή των συνεργασιών των ελεγκτικών εταιρειών με τις 1.000 μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας. Τα στοιχεία της χρήσης 2024 δείχνουν ότι οι δέκα μεγαλύτερες ελεγκτικές εταιρείες ελέγχουν συνολικά 849 από αυτές τις επιχειρήσεις, ποσοστό 84,9%, γεγονός που καταδεικνύει το βαθμό συγκέντρωσης της αγοράς. Στην πρώτη θέση βρίσκεται η ΣΟΛ Crowe, η οποία ελέγχει 207 επιχειρήσεις, αντιστοιχώντας σε μερίδιο 20,7%. Ακολουθεί η Grant Thornton με 154 επιχειρήσεις (15,4%) και η Deloitte με 115 επιχειρήσεις (11,5%). Σημαντική παρουσία καταγράφουν επίσης η PwC, (10,7%), η KPMG (8,3%) και η EY (7%), ενώ αξίζει να αναφερθεί πως 45 άλλες ελεγκτικές μοιράζονται τις εναπομείνασες 151 επιχειρήσεις, που δεν συνεργάζονται με κάποια εταιρεία του top 10.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει όχι μόνο τη δύναμη των μεγάλων ελεγκτικών σχημάτων αλλά και την εμπιστοσύνη που δείχνουν οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας σε εταιρείες με ισχυρή τεχνογνωσία, διεθνή δικτύωση και εκτεταμένη εμπειρία.
Τι λένε οι άνθρωποι του χώρου
Συνολικά, τα στοιχεία της χρήσης 2024 σκιαγραφούν έναν κλάδο που κινείται σε τροχιά σταθερής ανάπτυξης, με βελτιωμένα μεγέθη και ενισχυμένη κερδοφορία. Η αυξημένη συγκέντρωση, η διεύρυνση των υπηρεσιών και η βελτίωση των περιθωρίων κέρδους δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο οι ελεγκτικές εταιρείες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάπτυξη και στη διατήρηση υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών. Οι προοπτικές για τα επόμενα έτη διαγράφονται θετικές, υπό την προϋπόθεση ότι ο κλάδος θα συνεχίσει να επενδύει στην καινοτομία, στην τεχνολογία και στο ανθρώπινο δυναμικό, ανταποκρινόμενος στις αυξανόμενες ανάγκες της αγοράς και στις απαιτήσεις ενός ολοένα πιο σύνθετου επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Ακόμη καλύτερα, όμως, σκιαγραφούν το τοπίο οι ίδιοι οι άνθρωποι των ελεγκτικών εταιρειών, που τοποθετήθηκαν στο Business News Magazine πάνω στα παρακάτω τρία ερωτήματα:
1. Ποιες τάσεις διαμορφώνουν σήμερα την ελληνική αγορά ελεγκτικών υπηρεσιών και ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες του κλάδου;
2. Η αυξανόμενη έμφαση στη Βιώσιμη Επιχειρηματικότητα και στα κριτήρια ESG, καθώς και η σύνδεσή τους με διαδικασίες αδειοδότησης και χρηματοδότησης, με ποιον τρόπο έχουν αλλάξει το τοπίο των ελεγκτικών υπηρεσιών;
3. Ποια είναι τα επόμενα βήματα της εταιρείας και σε ποιους στρατηγικούς άξονες σκοπεύετε να δώσετε έμφαση στον τομέα των ελεγκτικών υπηρεσιών;
Δημήτρης Κατσιμπόκης, Partner, Audit & Assurance Leader, Deloitte Ελλάδος
Η αγορά εξελίσσεται μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένης πολυπλοκότητας
1. Η ελληνική αγορά ελεγκτικών υπηρεσιών εξελίσσεται μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένης πολυπλοκότητας, τόσο σε επιχειρηματικό όσο και σε κανονιστικό επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του ελέγχου παραμένει θεμελιώδης: η παροχή διασφάλισης και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των χρηστών της χρηματοοικονομικής και μη χρηματοοικονομικής πληροφόρησης. Όσο οι επιχειρηματικοί κίνδυνοι, οι κανονιστικές απαιτήσεις και οι προσδοκίες των ενδιαφερόμενων μερών αυξάνονται, τόσο οι ελεγκτές καλούνται να προσαρμόζονται, χωρίς να χάνουν την ανεξαρτησία, την ποιότητα και την επαγγελματική τους κρίση.
Σε αυτό το περιβάλλον, τρεις βασικές τάσεις διαμορφώνουν σήμερα τον κλάδο. Πρώτον, η αυξανόμενη έμφαση στη διαφάνεια και την ποιότητα, με αυστηρότερες απαιτήσεις όχι μόνο από τις εποπτικές Αρχές αλλά και από όσους ζητούν αξιόπιστη οικονομική πληροφόρηση. Δεύτερον, η ενσωμάτωση της τεχνολογίας, της ανάλυσης δεδομένων (Data Analytics) και πλέον της τεχνητής νοημοσύνης ενισχύει προσεγγίσεις ελέγχου πιο επικεντρωμένες σε κινδύνους, συμβάλλοντας στην έγκαιρη ανίχνευση αποκλίσεων. Η δε ασφαλής ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στα προγράμματα ελέγχου απαιτεί ισχυρή διακυβέρνηση, έλεγχο ποιότητας, προστασία δεδομένων, μέτρα κυβερνοασφάλειας, καθώς και ανθρώπινη εποπτεία, ώστε οι κρίσιμες ελεγκτικές αποφάσεις να παραμένουν στον ελεγκτή. Τρίτον, η αύξηση των απαιτήσεων που σχετίζονται με τα κριτήρια Περιβαλλοντικής, Κοινωνικής και Εταιρικής Διακυβέρνησης (ESG) και βιωσιμότητας δημιουργεί νέα πεδία διασφάλισης, διευρύνοντας το ρόλο του ελέγχου. Ως προς τις μεγαλύτερες προκλήσεις του κλάδου, αυτές αφορούν κυρίως την προσέλκυση και διατήρηση εξειδικευμένου ταλέντου, τις αναγκαίες επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές και κυβερνοασφάλεια, καθώς και τη διαχείριση ενός αυξημένου ρυθμιστικού φόρτου σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Η ισορροπία ανάμεσα στην καινοτομία και τη διασφάλιση της ποιότητας αποτελεί σήμερα τον καθοριστικό παράγοντα για τη βιώσιμη ανάπτυξη των ελεγκτικών εταιρειών.
2. Η αυξανόμενη έμφαση στη Βιώσιμη Επιχειρηματικότητα, η επιδείνωση της κλιματικής κρίσης και η συστηματική ενσωμάτωση των κριτηρίων ESG στις διαδικασίες αδειοδότησης και χρηματοδότησης, έχουν μεταβάλει σημαντικά το τοπίο των ελεγκτικών υπηρεσιών. Οι επιχειρήσεις καλούνται πλέον να συμμορφώνονται όχι μόνο με αυστηρότερες κανονιστικές απαιτήσεις, αλλά και με τις αυξημένες προσδοκίες εποπτικών Αρχών, επενδυτών, πιστωτών, εργαζομένων και εποπτικών Αρχών και άλλων κοινωνικών φορέων, οι οποίοι ζητούν αξιόπιστη, συγκρίσιμη και επαληθεύσιμη πληροφόρηση σχετικά με τις επιδόσεις τους σε θέματα ESG. Στο πλαίσιο αυτό, παρατηρούμε ότι οι ελεγκτικές υπηρεσίες εξελίσσονται πέρα από τον παραδοσιακό χρηματοοικονομικό έλεγχο, ενσωματώνοντας τη διασφάλιση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών που άπτονται των κριτηρίων ESG σύμφωνα με διεθνώς αναγνωρισμένα ελεγκτικά πρότυπα και αξιοποιώντας τεχνολογικά εργαλεία για τη συλλογή, ανάλυση και παρακολούθηση ESG δεδομένων. Παράλληλα, οι συμβουλευτικές υπηρεσίες που παρέχουμε εμπλουτίζονται αντίστοιχα, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που σχετίζονται με θέματα Βιωσιμότητας (Sustainability) και Εταιρικής Υπευθυνότητας (Corporate Responsibility), όπως η υποστήριξη στη συμμόρφωση με κανονιστικές απαιτήσεις, η διαχείριση κινδύνων βιωσιμότητας και η ενσωμάτωση της εταιρικής υπευθυνότητας στη συνολική επιχειρηματική στρατηγική.
3. Κεντρικός στόχος παραμένει η εφαρμογή ελεγκτικών προσεγγίσεων βάσει κινδύνου, οι οποίες υποστηρίζονται από τη λελογισμένη και υπεύθυνη αξιοποίηση της τεχνολογίας, με σκοπό την αποτελεσματικότερη κάλυψη των ουσιωδών κινδύνων και την παροχή υψηλής προστιθέμενης αξίας στους οργανισμούς και τα ενδιαφερόμενα μέρη.
Βασικούς στρατηγικούς άξονες αποτελούν η επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού - με μετάβαση σε εξελιγμένο λογισμικό φακέλου ελέγχου, περαιτέρω ενσωμάτωση προηγμένων εργαλείων ανάλυσης δεδομένων (advanced analytics) και αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, στηριζόμενη στις σημαντικές επενδύσεις του παγκόσμιου δικτύου της Deloitte. Θα συνεχίσουμε να δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη κλαδικής εξειδίκευσης, ώστε οι ελεγκτικές ομάδες να διαθέτουν βαθιά κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων, των κινδύνων και των κανονιστικών απαιτήσεων κάθε τομέα δραστηριότητας. Η κλαδική γνώση ενισχύει την επαγγελματική κρίση και επιτρέπει πιο στοχευμένες και ουσιαστικές ελεγκτικές παρεμβάσεις. Καθοριστικό ρόλο σε αυτήν τη στρατηγική διαδραματίζει και η συνεχής ενδυνάμωση του ανθρώπινου δυναμικού, μέσω στοχευμένων προγραμμάτων εκπαίδευσης, ανάπτυξης δεξιοτήτων και προσέλκυσης ταλέντων. Παράλληλα, βασικό μας μέλημα παραμένει η αξιοποίηση των εξειδικευμένων γνώσεών μας, ώστε να υποστηρίζουμε συμβουλευτικά τους πελάτες μας σε κρίσιμους τομείς, όπως η προετοιμασία οικονομικών καταστάσεων, η παροχή εξειδικευμένων λογιστικών συμβουλών, η σύνταξη αναφορών βιωσιμότητας, η βελτιστοποίηση της λειτουργίας των χρηματοοικονομικών μονάδων, καθώς και ο σχεδιασμός και η εφαρμογή αποτελεσματικών δικλίδων ελέγχου. Επιπλέον, δίνουμε ιδιαίτερη βαρύτητα στην παροχή υπηρεσιών που αφορούν τη διασφάλιση της συμμόρφωσης των πελατών μας με νόμους, κανονισμούς και άλλες απαιτήσεις (regulatory assurance), προστατεύοντάς τους από σχετικούς κινδύνους και ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των ενδιαφερόμενων μερών. Συνοψίζοντας, κεντρική μας επιδίωξη είναι η παροχή ολοκληρωμένων και αξιόπιστων υπηρεσιών ελέγχου και διασφάλισης, έγκαιρα προσαρμοσμένων στις σύγχρονες προκλήσεις και ανάγκες της αγοράς, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης των πελατών μας και των ενδιαφερόμενων μερών.
Ανδρέας Χατζηδαμιανού, εταίρος και επικεφαλής Ελεγκτικών Υπηρεσιών της EY Ελλάδος
AI και big data δημιουργούν νέα δεδομένα
1. Η αλματώδης εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και των big data δημιουργούν νέα δεδομένα για τις ελεγκτικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες διασφάλισης, γενικότερα. Οι νέες τεχνολογίες μάς επιτρέπουν να εξασφαλίσουμε αυξημένη ακρίβεια και ποιότητα ελέγχου, να παρακολουθούμε και να αναλύουμε τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, να εντοπίζουμε ταχύτερα κινδύνους και ασυμφωνίες, και τελικά, αυξάνοντας τη διαφάνεια, να εντοπίζουμε και να αποτρέπουμε τυχόν απάτες.
Συγχρόνως, χρησιμοποιώντας το ΑΙ για επαναληπτικά και πιο “manual” tasks, οι ελεγκτές μπορούν να επικεντρωθούν σε πιο ουσιαστικές εργασίες που απαιτούν ανάλυση, στρατηγική σκέψη και επαγγελματική κρίση. Αυτό, βέβαια, εντείνει την ανάγκη για νέες δεξιότητες -τόσο τεχνικές, όσο και soft skills- που αποτελεί σήμερα και τη μεγαλύτερη πρόκληση για τον κλάδο. Την ίδια ώρα, το ρυθμιστικό τοπίο μεταβάλλεται, με την εφαρμογή της Οδηγίας CSRD, τις προκλήσεις που δημιουργούν οι ευρωπαϊκές παρεμβάσεις, όπως το πακέτο EU Omnibus, τις τροποποιήσεις στα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Υποβολής Εκθέσεων Βιωσιμότητας (ESRS), και την εισαγωγή λογιστικών προτύπων, όπως το IFRS 18. Οι αλλαγές αυτές διαμορφώνουν ένα νέο τεχνικό πλαίσιο, που απαιτεί, όχι μόνο ακρίβεια, αλλά και δυνατότητα ενσωμάτωσης πιο ποιοτικών στοιχείων στις χρηματοοικονομικές αναφορές.
2. Η αυξανόμενη έμφαση των ενδιαφερόμενων μερών στη βιώσιμη επιχειρηματικότητα και στα κριτήρια ESG έχει διευρύνει σημαντικά το πεδίο των ελεγκτικών υπηρεσιών, μετατοπίζοντας το βάρος από τον παραδοσιακό χρηματοοικονομικό έλεγχο προς τη διασφάλιση πληροφοριών βιωσιμότητας.
Η σύνδεση των πληροφοριών βιωσιμότητας με διαδικασίες αδειοδότησης και χρηματοδότησης, καθώς και πρόσβασης σε κεφάλαια έχει αυξήσει τη ζήτηση για αξιόπιστους, τυποποιημένους και διαφανείς ελέγχους των πληροφοριών βιωσιμότητας, απαιτώντας από τις ελεγκτικές εταιρείες νέες δεξιότητες, εξειδικευμένη τεχνογνωσία και χρήση τεχνολογίας και δεδομένων, ώστε να ενισχύεται η εμπιστοσύνη των ενδιαφερόμενων μερών, όπως επενδυτές, τράπεζες, αλλά και ρυθμιστικές Αρχές. Συνολικά, αυτή η μετατόπιση έχει διευρύνει το πεδίο των ελεγκτικών υπηρεσιών, καθιστώντας τη βιώσιμη ανάπτυξη κεντρικό στοιχείο της ελεγκτικής διαδικασίας.
3. Στην EY Ελλάδος, προτεραιότητά μας σήμερα είναι να συνεχίσουμε να ενσωματώνουμε το AI στην καρδιά της ελεγκτικής διαδικασίας, για να ενισχύσουμε την ποιότητα και την αξιοπιστία του ελέγχου και την εμπιστοσύνη προς τις επιχειρήσεις και τις κεφαλαιαγορές. Ο παγκόσμιος οργανισμός της EY, στο πλαίσιο ενός τετραετούς επενδυτικού προγράμματος ύψους 1 δισ. δολαρίων, έχει παρουσιάσει μια σειρά καινοτόμων δυνατοτήτων τεχνητής νοημοσύνης, που υποστηρίζουν πάνω από 160.000 ελέγχους παγκοσμίως, που έχουν αναπτυχθεί με βάση το AI Assurance Framework της εταιρείας, καθώς και τις αρχές υπεύθυνης χρήσης της AI, δίνοντας έμφαση στη διαφάνεια και την αξιοπιστία των δεδομένων.
Συγχρόνως, στην Ελλάδα δίνουμε έμφαση στις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Χρηματοοικονομικής Λογιστικής (FAAS), για να βοηθήσουμε τις εταιρείες στο μετασχηματισμό των χρηματοοικονομικών τους λειτουργιών (finance transformation), με τη χρήση της τεχνολογίας, τη βελτιστοποίηση διαδικασιών και βελτιωμένες αναφορές, ώστε να συμμορφώνονται με το εξελισσόμενο ρυθμιστικό περιβάλλον και να μπορούν να λαμβάνουν στρατηγικές αποφάσεις έχοντας πρόσβαση σε καλύτερη πληροφόρηση.
Τέλος, θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε τις επιχειρήσεις στα ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης, ώστε αυτά να ενσωματωθούν στον πυρήνα της λήψης αποφάσεων και να μην αντιμετωπίζονται απλώς ως άσκηση συμμόρφωσης. Ειδικότερα, αναπτύσσουμε περαιτέρω τις Υπηρεσίες Βιώσιμης Ανάπτυξής μας, με έμφαση στο φυσικό περιβάλλον, βοηθώντας τους πελάτες μας να εντοπίσουν, να κατανοήσουν και να διαχειριστούν επιπτώσεις, κινδύνους και ευκαιρίες που σχετίζονται με τη φύση.
Βασίλης Καζάς, διευθύνων σύμβουλος, Grant Thornton
Μετάβαση προς ένα πιο ώριμο, απαιτητικό και θεσμικά ενισχυμένο πλαίσιο λειτουργίας
1. Η ελληνική αγορά ελεγκτικών υπηρεσιών το 2026 αποτυπώνει μια σαφή μετάβαση προς ένα πιο ώριμο, απαιτητικό και θεσμικά ενισχυμένο πλαίσιο λειτουργίας. Η εντατικοποίηση των κανονιστικών απαιτήσεων και η ενίσχυση της εποπτείας λειτουργούν ως καταλύτες για τον ανασχεδιασμό των ελεγκτικών μεθοδολογιών, με την τεχνολογία να αποτελεί πλέον δομικό στοιχείο του ελέγχου και όχι απλώς υποστηρικτικό εργαλείο. Η αξιοποίηση προηγμένων εργαλείων data analytics, αυτοματισμών και τεχνητής νοημοσύνης συμβάλλει στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας, της συνέπειας και της τεκμηρίωσης του ελεγκτικού έργου. Σε αυτό το περιβάλλον, μία από τις πλέον κρίσιμες προκλήσεις για τον κλάδο παραμένει η διαχείριση του ανθρώπινου κεφαλαίου: η προσέλκυση, η συνεχής αναβάθμιση δεξιοτήτων και η διατήρηση στελεχών με σύνθετο γνωστικό υπόβαθρο, ικανών να συνδυάζουν τεχνική επάρκεια, τεχνολογική κατανόηση και επαγγελματική κρίση.
2. Η ενσωμάτωση της Βιώσιμης Επιχειρηματικότητας και των κριτηρίων ESG έχει επιφέρει ουσιαστική διεύρυνση του αντικειμένου των ελεγκτικών υπηρεσιών, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από τη στενή χρηματοοικονομική συμμόρφωση σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο διασφάλισης μη χρηματοοικονομικής πληροφόρησης. Η εφαρμογή της CSRD και η αυξανόμενη σύνδεση της ESG επίδοσης με την πρόσβαση σε χρηματοδότηση και αδειοδοτήσεις καθιστούν την αξιοπιστία των σχετικών δεδομένων κρίσιμο παράγοντα επιχειρηματικής βιωσιμότητας. Για τις ελεγκτικές εταιρείες αυτό συνεπάγεται την ανάγκη ανάπτυξης συνεκτικών και ομοιογενών μεθοδολογιών, την αξιοποίηση εξειδικευμένων ψηφιακών εργαλείων και τη συγκρότηση πολυεπιστημονικών ομάδων, ικανών να ανταποκριθούν στη σύνθετη φύση των ESG απαιτήσεων με συνέπεια και τεχνική αρτιότητα.
3. Η στρατηγική μας για την επόμενη περίοδο εστιάζει στη συστηματική ενίσχυση της ποιότητας, της καινοτομίας και της προστιθέμενης αξίας των ελεγκτικών μας υπηρεσιών. Επενδύουμε περαιτέρω στην τεχνολογία και στην ψηφιοποίηση του ελέγχου, με ιδιαίτερη έμφαση στις υπηρεσίες διασφάλισης ESG, ενώ ταυτόχρονα δίνουμε προτεραιότητα στη συνεχή εκπαίδευση και εξέλιξη των ανθρώπων μας. Στόχος μας είναι να διαμορφώνουμε ένα σύγχρονο, συμπεριληπτικό και δυναμικό εργασιακό περιβάλλον, που ενθαρρύνει την επαγγελματική ανάπτυξη και επιτρέπει στους ανθρώπους μας να εξελίσσονται παράλληλα με τις σύγχρονες απαιτήσεις του ελεγκτικού κλάδου, προσφέροντας στους πελάτες μας υπηρεσίες υψηλής ποιότητας και ουσιαστικής εμπιστοσύνης.
Βασίλης Καμινάρης, Partner, Head of Audit, KPMG στην Ελλάδα
Οι ελεγκτές πρέπει να αγκαλιάσουν την τεχνολογία, να είναι παραδείγματα ακεραιότητας και να εμπνέουν εμπιστοσύνη
1. Η ανάγκη των εταιρειών να ανταποκρίνονται στις συνθήκες της αγοράς που διαρκώς μεταβάλλονται, τις αναγκάζει να λειτουργούν σε καθεστώς εγρήγορσης, αποτελεσματικής ανάλυσης των συνθηκών και των δεδομένων και ταχείας αντίδρασης. Η οργάνωσή τους γίνεται πιο ευέλικτη και πιο προσαρμοστική, η τεχνολογία που εφαρμόζουν αλλάζει με ταχύ ρυθμό και οι προσδοκίες των stakeholders τις αναγκάζουν να επιδιώκουν υψηλές επιδόσεις στη διακυβέρνηση, στις δομές τους, στις πρακτικές απασχόλησης και τα διαπιστευτήρια βιωσιμότητας.
Οι οργανισμοί χρειάζονται υποστήριξη στην αντιμετώπιση και τη διαχείριση των αλλαγών αυτών, αλλά με ανθρώπινη επαφή. Είναι μια στιγμή που απαιτεί από τους ελεγκτές να αγκαλιάσουν την τεχνολογία (όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων κ.λπ.), να είναι παραδείγματα ακεραιότητας και να εμπνέουν εμπιστοσύνη. Στην KPMG θεωρούμε τα στοιχεία αυτά πρωταρχικής σημασίας για να είμαστε σε θέση να ικανοποιήσουμε την υπόσχεσή μας να είμαστε η πιο αξιόπιστη ελεγκτική εταιρεία στην αγορά. Οι υπηρεσίες που παρέχουμε έχουν επεκταθεί σημαντικά ως προς το είδος και το περιεχόμενο, τα τελευταία δέκα χρόνια. Η επέκταση αφορά αφενός το είδος της υπηρεσίας η οποία μπορεί, εκτός από έλεγχο οικονομικών καταστάσεων, να αφορά άλλες υπηρεσίες διασφάλισης (π.χ. προσυμφωνημένες διαδικασίες ή υπηρεσίες περιορισμένης ή εύλογης διασφάλισης) και σε διαφορετικά αντικείμενα, όπως για παράδειγμα, αξιολογήσεις συστημάτων εσωτερικού ελέγχου και εταιρικής διακυβέρνησης ή διασφάλιση των καταστάσεων βιωσιμότητας.
2. Οι υπηρεσίες αυτές προσδίδουν υψηλή αξία συμμόρφωσης στους ελεγχόμενους, διότι η λειτουργία τους στις σύγχρονες κεφαλαιαγορές απαιτεί να είναι σε θέση να επιδεικνύουν υψηλά επίπεδα διακυβέρνησης, οργάνωσης, δομών, πολιτικών και πρακτικών.
Ειδικά στο χώρο των χρηματοδοτήσεων, είναι πλέον προφανές ότι οι υψηλές επιδόσεις σε κριτήρια ESG αποτελούν αντικείμενο αξιολόγησης από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και επενδυτές, ειδικά αν αυτές συνοδεύονται και από πιστοποιήσεις διασφάλισης από ορκωτούς ελεγκτές.
3. Στην KPMG πιστεύουμε ότι οι στρατηγικοί άξονες ανάπτυξής μας πρέπει να βασίζονται στο τρίπτυχο της τεχνολογίας, της ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού και της συνεχούς και εκ του σύνεγγυς υποστήριξης των πελατών μας. Με την τεχνολογία, οι ελεγκτές μας αποκτούν μεγαλύτερη πρόσβαση σε δεδομένα και σε αυξημένες δυνατότητες επεξεργασίας τους, κάτι που συντελεί στη λήψη αποφάσεων με περισσότερη ασφάλεια και πιο γρήγορα, αυξάνοντας ταυτόχρονα την αξιοπιστία του ελέγχου. Η εκπαίδευση, είτε πάνω στη δουλειά (on the job training) είτε μέσω σύγχρονων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αποτελεί εργαλείο συστηματικής ανάπτυξης των δεξιοτήτων των ανθρώπων μας στοχεύοντας στη δημιουργία υψηλού επιπέδου επαγγελματιών. Το επίπεδο των επαγγελματιών μας δεν αφορά μόνο τις τεχνικές γνώσεις και τις επαγγελματικές δεξιότητες, αλλά και την εφαρμογή στην πράξη των αξιών της εταιρείας: Ακεραιότητα, Αριστεία, Θάρρος, Μαζί, Για το κοινό καλό.
Η συνεχής παρουσία των έμπειρων στελεχών μας κοντά στις εταιρείες και η απαρέγκλιτη εφαρμογή των λογιστικών και ελεγκτικών προτύπων, αυξάνουν την εμπιστοσύνη και την αξιοπιστία του ελέγχου. Πρόσφατα, δε επεκτείναμε τις δραστηριότητές μας στην Κρήτη και στη Ρόδο, στοχεύοντας στο να είμαστε κοντά στους πελάτες μας εκεί όπου δραστηριοποιούνται και παράγουν αξία.
Kλεοπάτρα Καλογεροπούλου, International Liaison Partner, CPA, ACA, CICA, BDO Greece
O έλεγχος καλείται να λειτουργήσει και ως εργαλείο ενίσχυσης της διαφάνειας και της επιχειρηματικής ανθεκτικότητας
1. Η ελληνική αγορά ελεγκτικών υπηρεσιών βρίσκεται σε μια φάση ουσιαστικής μετάβασης, κατά την οποία ο ρόλος του ελέγχου διευρύνεται και επαναπροσδιορίζεται. Οι αυξημένες κανονιστικές απαιτήσεις, η ενίσχυση των απαιτήσεων για διαφάνεια και ποιότητα και η ψηφιοποίηση των ελεγκτικών διαδικασιών, διαμορφώνουν ένα πιο σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο ο έλεγχος καλείται να λειτουργήσει όχι μόνο ως μηχανισμός συμμόρφωσης αλλά και ως εργαλείο ενίσχυσης της διαφάνειας και της επιχειρηματικής ανθεκτικότητας.
Οι μεγαλύτερες προκλήσεις για τον κλάδο αφορούν την ικανότητα κατανόησης πολύπλοκων επιχειρηματικών μοντέλων, τη διαχείριση και αξιοποίηση μεγάλου όγκου δεδομένων και την ανάγκη για εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό με συνδυασμό τεχνικών και ψηφιακών δεξιοτήτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ποιότητα, η συνέπεια και η επαγγελματική κρίση καθίστανται πιο κρίσιμες από ποτέ. Η BDO Greece ανταποκρίνεται σε αυτές τις εξελίξεις με μια στρατηγική που δίνει έμφαση στη συνεχή αναβάθμιση των μεθοδολογιών της, την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων και τη συστηματική επένδυση στους ανθρώπους της, ώστε να παραμένει αξιόπιστος συνεργάτης για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
2. Η αυξανόμενη έμφαση στη Βιώσιμη Επιχειρηματικότητα και στα κριτήρια ESG έχει επιφέρει μια ποιοτική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις ελεγκτικές υπηρεσίες. Οι μη χρηματοοικονομικές πληροφορίες αποκτούν κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων, επηρεάζοντας άμεσα τη χρηματοδότηση, την αδειοδότηση και την επενδυτική αξιολόγηση των επιχειρήσεων.
Ο έλεγχος, πλέον, επεκτείνεται στη διασφάλιση της αξιοπιστίας και της πληρότητας αυτών των πληροφοριών, απαιτώντας νέες δεξιότητες, νέα εργαλεία και διαφορετική προσέγγιση κινδύνων. Η BDO Greece έχει προσαρμόσει έγκαιρα τις υπηρεσίες της σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα, υποστηρίζοντας τους πελάτες της τόσο στη συμμόρφωση με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο όσο και στη δημιουργία δομών και διαδικασιών που ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη αξία των ESG δεδομένων.
Η προσέγγισή μας εστιάζει στη ουσία και όχι στην τυπική συμμόρφωση, με στόχο ο έλεγχος βιωσιμότητας να λειτουργεί ως εργαλείο ωρίμασης και στρατηγικής ενίσχυσης των επιχειρήσεων.
3. Η στρατηγική της BDO Greece στον τομέα των ελεγκτικών υπηρεσιών βασίζεται στη σταθερή ποιότητα, στην τεχνολογική εξέλιξη και στην ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού. Δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην περαιτέρω αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και αναλυτικών μεθοδολογιών, με στόχο πιο στοχευμένους και αποτελεσματικούς ελέγχους.
Παράλληλα, επενδύουμε στην ανάπτυξη εξειδικευμένων υπηρεσιών, με έμφαση στον έλεγχο βιωσιμότητας και σε κλάδους με αυξημένη πολυπλοκότητα και διεθνή προσανατολισμό, αξιοποιώντας το διεθνές δίκτυο της BDO. Καθοριστικό ρόλο στη στρατηγική μας έχει και το ανθρώπινο κεφάλαιο, μέσα από συνεχή εκπαίδευση, μεταφορά τεχνογνωσίας και καλλιέργεια κουλτούρας συνεργασίας. Για τη BDO Greece, ο έλεγχος αποτελεί βασικό πυλώνα εμπιστοσύνης στην αγορά και εργαλείο στήριξης της υγιούς επιχειρηματικής ανάπτυξης, σήμερα και στο μέλλον.
Γεώργιος Αν. Μπατσούλης, Partner / President και CEO και Ανδρέας Δημ. Τσαμάκης Partner / Vice President of the BoD, Kreston Greece
Οι απαιτήσεις αυξάνονται τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά
1. Η ελληνική αγορά ελεγκτικών υπηρεσιών επηρεάζεται έντονα από τις εξελίξεις των τελευταίων ετών, με βασικές τάσεις τους εταιρικούς μετασχηματισμούς, τις επενδύσεις που υλοποιούνται με κρατική και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, τη διασφάλιση εκθέσεων βιωσιμότητας, την αυξανόμενη σημασία της κυβερνοασφάλειας, καθώς και τη συνεχή μεταβλητότητα του φορολογικού και κανονιστικού πλαισίου. Οι εξελίξεις αυτές διευρύνουν το αντικείμενο του ελέγχου πέραν του παραδοσιακού οικονομικού ελέγχου και αυξάνουν σημαντικά τις απαιτήσεις σε επίπεδο γνώσεων και εξειδίκευσης. Παράλληλα, μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του κλάδου είναι η περιορισμένη προσφορά νέων επαγγελματιών, σε μια περίοδο όπου οι απαιτήσεις αυξάνονται τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά. Οι ελεγκτικές εταιρείες καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες προσδοκίες ποιότητας και διασφάλισης, υπό έντονη πίεση χρόνου και κόστους, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη σωστή οργάνωση, την επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό και την ορθολογική αξιοποίηση της τεχνολογίας. Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, ωστόσο η ενσωμάτωσή τους σε ένα επάγγελμα που βασίζεται στην επαγγελματική κρίση και τον επαγγελματικό σκεπτικισμό αποτελεί από μόνη της πρόκληση.
2. Η αυξανόμενη έμφαση στη βιώσιμη επιχειρηματικότητα και στα κριτήρια ESG έχει μεταβάλει ουσιαστικά το τοπίο των ελεγκτικών υπηρεσιών, καθώς η αξιολόγηση των επιχειρήσεων δεν βασίζεται πλέον αποκλειστικά στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Η οικονομική εικόνα συνδυάζεται πλέον με τη μη χρηματοοικονομική πληροφόρηση, δηλαδή με δεδομένα που αφορούν το περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα, τα οποία συνδέονται άμεσα με διαδικασίες χρηματοδότησης, αδειοδότησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κρατικής ενίσχυσης.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης αποτυπώνεται και σε θεσμικό επίπεδο, καθώς με τον Ν. 5164/2024 καθιερώνονται η υποχρεωτική κατάρτιση εκθέσεων βιωσιμότητας για ευρύ φάσμα επιχειρήσεων, καθώς και η υποχρέωση παροχής έκθεσης περιορισμένης διασφάλισης από ορκωτούς ελεγκτές. Ο ρόλος του ελεγκτή διευρύνεται, καθώς καλείται πλέον να παρέχει διασφάλιση όχι μόνο σε οικονομικά μεγέθη, αλλά και σε σύνθετα, μετρήσιμα στοιχεία μη χρηματοοικονομικού χαρακτήρα, γεγονός που απαιτεί νέες δεξιότητες και συνεργασία με άλλα επιστημονικά πεδία.
3. Η εταιρεία μας έχει έγκαιρα αναγνωρίσει τις αλλαγές που συντελούνται στον τομέα των ελεγκτικών υπηρεσιών και έχει ήδη χαράξει σαφείς στρατηγικούς άξονες για τα επόμενα βήματά της. Πρώτο άξονα αποτελεί ο μετασχηματισμός του μοντέλου διοίκησης και λειτουργικής στρατηγικής, με τη μετάβαση από ένα προσωποπαγές μοντέλο σε ένα μοντέλο βασισμένο σε στελέχη. Η συνεργασία με τον διεθνή οργανισμό Kreston Global από το 2021 ενίσχυσε ουσιαστικά αυτή την κατεύθυνση, φέρνοντας νέα στελέχη με σύγχρονες δεξιότητες και διεθνή επαγγελματική κουλτούρα. Δεύτερος στρατηγικός άξονας είναι η ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της εταιρείας, μέσω της πλήρους ένταξής της στο δίκτυο της Kreston Global το 2025, συνδυάζοντας τη γνώση της ελληνικής αγοράς με διεθνή πρότυπα ποιότητας και συνεργασίας. Τρίτο και καθοριστικό άξονα αποτελεί η σύνθεση ανθρώπινων πόρων, επιστημονικών ειδικοτήτων και σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων, με στόχο τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τους ανθρώπους μας, τους πελάτες μας και την κοινωνία.
Ρήγας Κανέλλος, Director, Assurance Services, Βaker Tilly
Η ενσωμάτωση της βιώσιμης επιχειρηματικότητας και των κριτηρίων ESG έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο
1. Η ελληνική αγορά ελεγκτικών υπηρεσιών διαμορφώνεται από τη συνεχή ενίσχυση του ρυθμιστικού πλαισίου, την ψηφιοποίηση και τις αυξανόμενες απαιτήσεις των ενδιαφερόμενων μερών για διαφάνεια και αξιοπιστία. Η υιοθέτηση διεθνών προτύπων και η αυστηρότερη εποπτεία ενισχύουν τη λογοδοσία και την ποιότητα των ελέγχων, ενώ η τεχνολογική πρόοδος, με εργαλεία όπως η ανάλυση δεδομένων και η τεχνητή νοημοσύνη, μετασχηματίζει τις ελεγκτικές διαδικασίες, παρέχοντας μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και δυνατότητα εντοπισμού κινδύνων. Παράλληλα, οι πελάτες αναζητούν προστιθέμενη αξία, ζητώντας συμβουλευτική προσέγγιση και στρατηγική υποστήριξη.
Οι βασικές προκλήσεις περιλαμβάνουν την έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών, ειδικά σε τομείς όπως η ανάλυση δεδομένων και τα ESG, καθώς και την ανάγκη συνεχούς εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού. Επιπλέον, η διατήρηση της ανεξαρτησίας και της αντικειμενικότητας, σε συνδυασμό με την αυξημένη πολυπλοκότητα των ελέγχων, απαιτεί ισχυρά εσωτερικά συστήματα διακυβέρνησης και διαχείρισης κινδύνων.
2. Η ενσωμάτωση της βιώσιμης επιχειρηματικότητας και των κριτηρίων ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Διακυβέρνηση) έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο των ελεγκτικών υπηρεσιών στην Ελλάδα. Η σύνδεση των ESG με τις διαδικασίες αδειοδότησης, τη χρηματοδότηση και τις επενδυτικές αποφάσεις έχει αυξήσει κατακόρυφα τη ζήτηση για αξιόπιστη διασφάλιση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών. Οι ελεγκτικές εταιρείες καλούνται να παρέχουν ανεξάρτητη διασφάλιση σε εκθέσεις βιωσιμότητας, περιβαλλοντικά δεδομένα και κοινωνικές επιδόσεις, σύμφωνα με τα πρότυπα ESRS. Η εξέλιξη αυτή απαιτεί επένδυση σε εξειδίκευση και τεχνογνωσία, προσαρμογή των ελεγκτικών μεθοδολογιών και συνεχή παρακολούθηση των ρυθμιστικών εξελίξεων. Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος του ελεγκτή ως εγγυητή αξιοπιστίας, ενδυναμώνοντας την εμπιστοσύνη επενδυτών, εποπτικών αρχών και κοινωνίας.
3. Η στρατηγική μας στη Baker Tilly στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: την ποιότητα, την καινοτομία και το ανθρώπινο δυναμικό. Επενδύουμε συστηματικά σε σύγχρονες τεχνολογίες, όπως η ανάλυση δεδομένων και η τεχνητή νοημοσύνη, προκειμένου να ενισχύσουμε την αποτελεσματικότητα και την προστιθέμενη αξία των ελεγκτικών μας υπηρεσιών σε ένα ολοένα και πιο απαιτητικό περιβάλλον. Την ίδια στιγμή, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στη συνεχή εκπαίδευση και επαγγελματική εξέλιξη των ανθρώπων μας, καθώς θεωρούμε ότι το ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα διαφοροποίησης και αξιοπιστίας. Παράλληλα, ενισχύουμε τις υπηρεσίες διασφάλισης βιωσιμότητας και ESG, στηρίζοντας τους πελάτες μας στη συμμόρφωση με τα νέα πρότυπα και στη διαχείριση κινδύνων που συνδέονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Σε επίπεδο ανάπτυξης, συνεχίζουμε δυναμικά την παρουσία μας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με στόχο την επέκταση σε νέες πόλεις στις χώρες όπου ήδη δραστηριοποιούμαστε, αλλά και τη διεύρυνση του φάσματος των υπηρεσιών που προσφέρουμε. Η πρόσφατη εξαγορά των γραφείων της MOORE στο Ντουμπάι από τον όμιλο MHA επιβεβαιώνει τον διεθνή προσανατολισμό και τις αναπτυξιακές φιλοδοξίες του ομίλου στον οποίο ανήκουμε.
Κεντρικός μας στόχος είναι ο διπλασιασμός του μεγέθους μας μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια. Πρόκειται για ένα στόχο που βασίζεται σε στοχευμένες επενδύσεις και στρατηγικές κινήσεις, με σταθερή προσήλωση στην ποιότητα, την ακεραιότητα και τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τους πελάτες μας.
