H παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μια σημαντική φάση μετασχηματισμού, στη διάρκεια της οποίας σημαντικοί «παίκτες» αναζητούν ποσοστά συμμετοχής σε νέες αγορές και στη διαμόρφωση νέων θεσμών. Θεσμοί που στο εξής θα διέπονται από τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές πλατφόρμες, βιοτεχνολογία, νανοτεχνολογίας και άυλες αξίες.
Η εξέλιξη αυτή, η οποία δείχνει ότι οι κοινωνίες, άλλες αργά και άλλες πιο γρήγορα, μπαίνουν σε μια νέα εξελικτική και ιστορική φάση, αναζητούν και νέο πολιτικό προσωπικό, ικανό να απαντήσει και σε νέες ανάγκες.
Ανάγκες, οικονομικές, πολιτιστικές, κοινωνικές και βιολογικές, δεδομένου ότι το προσδόκιμο ζωής μεγαλώνει και η διεθνής δημογραφία σε λίγα χρόνια θα είναι πτωτική.
Απέναντι σε αυτές τις τάσεις, παρατηρούμε σε πολιτικό επίπεδο άνοδο του αυταρχισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, υποχώρηση των φιλελεύθερων αντιλήψεων και τεράστια επέκταση της παραπληροφόρησης. Αυτή η τελευταία τάση, εξάλλου, μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας και της οικουμενικότητας του διαδικτύου, κάθε μέρα γίνεται όλο και πιο νοσηρή και πολιτιστικά αποσταθεροποιητική.
Είναι κατάδηλο πλέον ότι σε μια εποχή πολλαπλασιασμού των γνώσεων και στιγμιαίας διάδοσής τους, η πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται σε θεωρίες και αντιλήψεις της πρώτης και της δεύτερης περιόδου της βιομηχανικής επανάστασης. Είτε αυτό αρέσει είτε όχι, οι όροι δημιουργίας του πλούτου σήμερα, ιδιαίτερα στον αναπτυγμένο κόσμο, υπαγορεύονται από συντελεστές που ούτε στην επιστημονική φαντασία δεν υπήρχαν πριν από 150 χρόνια.
Αν πάμε πιο βαθιά στην ανάλυση των εξελίξεων, τεχνολογικών και πολιτικών, αντιλαμβανόμαστε την κρισιμότητα μιας εύθραυστης κατάστασης. Η μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τάξη παραπαίει, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται. Ακόμα και αν η πορεία αυτή δεν οδηγήσει σε καταστροφικό πόλεμο, η κατάρρευση των συνηθισμένων κανόνων θα μπορούσε να επιταχυνθεί με βάναυσες επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία και ισορροπία. Οι θεσμοί που προστάτευαν το παλαιό σύστημα σείονται, και όσοι δεν έχουν εξαφανιστεί, χάνουν την αξιοπιστία τους. Η τακτική Τραμπ διάλυσης της Ευρώπης και βίαιης διάβρωσης θεσμών και κανόνων είναι βαθύτερη από όσο νομίζουμε και θα προκαλέσει ζημιά.
Από καιρό τώρα, είναι της μόδας να επικρίνεται και να ενοχοποιείται η δήθεν αχαλίνωτη παγκοσμιοποίηση ως αιτία της ανισότητας, της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και του εφησυχασμού για το κλίμα. Αλλά τα επιτεύγματα των δεκαετιών του 1990 και του 2000 -το απόγειο του φιλελεύθερου καπιταλισμού- δεν έχουν κανένα παράλληλο στην ιστορία. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι έχουν γλυτώσει τη φτώχεια, καθώς η Κίνα έχει ενσωματωθεί στην παγκόσμια οικονομία. Το παγκόσμιο ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας είναι μικρότερο από το μισό από αυτό που ήταν το 1990. Το ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού που σκοτώθηκε από κρατικές συγκρούσεις έφτασε στο χαμηλότερο μεταπολεμικό επίπεδο το 2005, δηλαδή στο 0,0002%. Το 1972 ήταν σχεδόν 40 φορές υψηλότερο.
Είναι αλήθεια ότι το σύστημα που τέθηκε σε εφαρμογή μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κατέστησε δυνατό το συνδυασμό των διεθνιστικών αρχών της Αμερικής και των στρατηγικών συμφερόντων της. Ωστόσο, η φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων έχει επίσης φέρει τεράστια οφέλη στον υπόλοιπο κόσμο. Πολλές φτωχές χώρες υποφέρουν ήδη από την αδυναμία του ΔΝΤ να επιλύσει την κρίση του δημόσιου χρέους που ακολούθησε την πανδημία της Covid. Χώρες μεσαίου εισοδήματος όπως η Ινδία και η Ινδονησία, που βασίζονται στο εμπόριο για να γίνουν πλούσιες, εκμεταλλεύονται ευκαιρίες που δημιουργούνται από τον κατακερματισμό της παλιάς τάξης πραγμάτων, αλλά τελικά θα εξαρτηθούν από την ενοποίηση και την προβλεψιμότητα της παγκόσμιας οικονομίας. Η ευημερία μεγάλου μέρους του ανεπτυγμένου κόσμου, ειδικά των μικρών, ανοιχτών οικονομιών όπως η Νότια Κορέα και άλλες, εξαρτάται από το παγκόσμιο εμπόριο και το άνοιγμά του.
Όμως, ένα νέο ανοικτό εμπόριο απαιτεί ήδη και νέους θεσμούς, οι οποίοι για την ώρα δεν είναι ορατοί. Αυτό σημαίνει ότι για μια περίοδο θα υπάρξουν ανταγωνισμοί ισχύος στην παγκόσμια σκακιέρα. Ήδη έτσι διανύουμε μια κρίσιμη και επικίνδυνη από πολλές πλευρές περίοδο, στην οποία είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι θέλουμε…
