Του Δημήτρη Παπαδημητρίου, Προέδρου του Levy Economics Institute of Bard College
«Η κυβέρνηση και ο λαός της Ελλάδας έχουν επιδοθεί σε υπερβολές και διαφθορά∙ τώρα ήρθε η ώρα να πληρώσουν το τίμημα.» Το επιχείρημα για την πλήρη αποπληρωμή του χρέους της Ελλάδας είναι γνωστό, εύκολα κατανοητό, και ευρέως αποδεκτό, ιδιαίτερα στη Γερμανία. Θυσία, λιτότητα και αποπληρωμή είναι το σωστό και το δίκαιο.
Αυτή η άποψη δίνει τον τόνο για τις συνεδριάσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και τους διεθνείς δανειστές της, καθώς και τους ευρωπαίους ηγέτες. Μια αναθεώρηση των όρων του χρέους της Ελλάδας δεν είναι στην ατζέντα.
Η Ευρωπαϊκή ηγεσία επιμένει ότι η αποπληρωμή είναι δυνατή, και ότι η οικονομία στην Ελλάδα θα απογειωθεί, μόνο αν οι Έλληνες είναι πρόθυμοι «να σφίξουν τα λουριά» και να κάνουν οικονομία. Το ημι-θρησκευτικό υπόβαθρο πίσω από τους ευσεβείς πόθους για οικονομική ανάπτυξη είναι ότι με βαθύ οικονομικό πόνο έρχεται η εκτίμηση.
Η ακριβώς αντίθετη άποψη είναι πολύ πιο λογική: Είναι ανήθικο να ζητά κανείς ευρεία, μακροπρόθεσμη ανέχεια στην Ελλάδα, σε αντάλλαγμα με δυσβάσταχτες αποπληρωμές χρέους.
Η αναδιάρθρωση του χρέους θα ήταν η πιο ενάρετη πορεία, ακόμη και αν υπήρχε ένα πιθανό σενάριο σύμφωνα με το οποίο η Ελλάδα θα μπορούσε να αποπληρώσει το τεράστιο οφειλόμενο ποσό - δεν υπάρχει - και παρόλο που η διαφθορά, η φοροδιαφυγή, η δυσλειτουργική κυβέρνηση και, σε ορισμένες περιόδους, οι υπερβολικές δαπάνες, έχουν αναμφισβήτητα υπάρξει προβλήματα.
Τι είναι αυτό που κάνει την αλλαγή των όρων αποπληρωμής του χρέους μια ηθική επιταγή, δεδομένων των συνθηκών;
Ο οικονομολόγος John Maynard Keynes διατύπωσε ίσως την πιο ισχυρή επιχειρηματολογία - σίγουρα την πιο εύγλωττη - για μεγάλης κλίμακας οικονομική συγχώρεση όταν, κατά τη διάσκεψη του 1919 για το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, οι Σύμμαχοι απαίτησαν από μια άπορη Γερμανία να δώσει αποζημιώσεις.
Ως μέλος της βρετανικής αντιπροσωπείας, ο Keynes αντιτέθηκε στην άποψη των νικητών του πολέμου, ότι ήταν σωστό και δίκαιο η Γερμανία να αντιμετωπίζεται σκληρά, λέγοντας ότι «Η πολιτική του να θέσουμε τη Γερμανία σε καθεστώς δουλείας για μία γενιά, να υπονομεύσουμε τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων, και να στερήσουμε από ένα ολόκληρο έθνος την ευτυχία, θα έπρεπε να είναι αποτρόπαιη και απεχθής ... ακόμα κι αν δεν είχε σπείρει την αποσύνθεση του συνόλου της πολιτισμένης ζωής της Ευρώπης.»
Και πρόσθεσε: «Η δικαιοσύνη δεν είναι τόσο απλή. Και αν ήταν, τα έθνη δεν είναι εγκεκριμένα, από τη θρησκεία ή από φυσικά ήθη, να τιμωρήσουν τα παιδιά των εχθρών τους, για τα παραπτώματα των γονέων ή των ηγεμόνων τους.»
Ο Keynes πίστευε ότι οι αποζημιώσεις ήταν πολύ μακριά από ό,τι η Γερμανία θα μπορούσε ενδεχομένως να πληρώσει, και προέβλεψε ότι οι άκαρπες απαιτήσεις θα οδηγούσαν σε κρίση στη Γερμανία και επιπτώσεις σε όλη την Ευρώπη.
Η ιστορία επιβεβαίωσε ότι η δικαιοσύνη των Συμμάχων τελικά κατέληξε σε αποτυχία, με την ερειπωμένη γερμανική οικονομία να αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα για την άνοδο του ναζισμού.
Ενώ οι ιστορικές αναλογίες είναι πάντα ύποπτες, υπάρχουν τουλάχιστον μερικές ομοιότητες εδώ, καθώς και μια αδιαμφισβήτητη ειρωνεία ή δύο, και ίσως ένα ίχνος υποκρισίας.
Η Ελλάδα έχει υποστεί πέντε χρόνια πολιτικών λιτότητας που βασίστηκαν στη δικαιοσύνη. Ο μοναδικός στόχος ήταν υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα για τη βελτίωση της αναλογίας του χρέους προς το ΑΕΠ.
Στην πραγματικότητα, αυτό σήμαινε βάναυση οικονομία, όπου περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού πεινάει, το ποσοστό αυτοκτονιών έχει αυξηθεί 35 τοις εκατό από το 2011, και εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά την ηλεκτρική ενέργεια. «Για τα παραπτώματα των γονέων ή των ηγεμόνων,» το ποσοστό ανεργίας στους νέους είναι πάνω από 50 τοις εκατό.
Η τρέχουσα προσέγγιση έχει ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη μείωση του ΑΕΠ – εν καιρώ ειρήνης - σε ανεπτυγμένη χώρα, στη σύγχρονη ιστορία. Η συνέχεια των τρεχόντων προγραμμάτων αποπληρωμής θα σήμαινε περισσότερα από τα ίδια - και μια ακόμη βαθύτερη ύφεση.
Εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν μάθει ότι υπάρχουν φορές όπου οι απαιτήσεις για την πλήρη αποπληρωμή είναι και σκληρές και ανέφικτες, και ότι μια ευρύτερη λύση είναι αναγκαία τόσο για την ατομική αλλά και την περιβάλλουσα κοινωνία. Στην Ελλάδα, κάθε ουσιαστική μεταβολή των όρων του χρέους θα πρέπει να είναι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που θα ασχολείται με τις υποκείμενες διαρθρωτικές ανισορροπίες της ευρωζώνης, όπως ακριβώς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ήταν αναγκαίο για την ευημερία της Ευρώπης μετά τον Β 'Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στον απόηχο εκείνου του πολέμου, η Γερμανία ήταν ο δικαιούχος της μεγαλύτερης συμφωνίας αναδιάρθρωσης χρέους στην ιστορία. Σήμερα, οι Γερμανοί ηγέτες έχουν τοποθετηθεί ως ηθικοί φύλακες της δικαιοσύνης στην Ευρώπη, με μια σταθερή στάση έναντι οποιασδήποτε άφεσης χρέους. Φυσικά, η διαγραφή του χρέους μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ένας από τους κύριους οδηγούς του γερμανικού λεγόμενου «οικονομικού θαύματος».
Μια λύση για την Ελλάδα και την ευρωζώνη δεν απαιτεί θαυματουργή επέμβαση. Το μόνο που χρειάζεται είναι η Ευρώπη να επανεκκινήσει την ηθική πυξίδα της για να κάνει το σωστό, που αρχίζει με την επανεξέταση της πολυπλοκότητας της δικαιοσύνης.
