Οι υψηλές τιμές ενέργειας αφήνουν ελάχιστα περιθώρια να επιβαρύνουμε περαιτέρω τις οικονομίες μας με πρόσθετα κόστη. Παράλληλα, το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον έχει μειώσει την προθυμία της Ευρώπης να αναπτύξει νέες εξαρτήσεις από καύσιμα, ορυκτά ή τεχνολογίες. Και η ΕΕ αντιμετωπίζει ήδη πλήθος άλλων προκλήσεων — η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να ενισχύσει ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο για το πού θέλει να βρίσκεται η Ευρώπη στον κόσμο.
Τα παραπάνω γράφει ο Ελληνας πρωθυπουργός σε άρθρο του στους Financial Times. Και συνεχίζει:
Πρώτον, πρέπει να επικεντρωθούμε στην αποδοτικότητα κόστους. Ενώ τα ευρωπαϊκά κράτη εξακολουθούν να καίνε άνθρακα στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και πετρέλαιο για τη θέρμανση των σπιτιών και των εργοστασίων μας, την ίδια στιγμή προωθούμε την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας, της αεροπορίας και των πιο δύσκολων βιομηχανικών διεργασιών.
Αυτή η έμφαση στην ταυτόχρονη αντιμετώπιση όλων των εκπομπών είναι κοντόφθαλμη. Πρέπει να ενισχύσουμε την κλίμακα εκείνων των τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών που είναι ήδη ανταγωνιστικές, συνεχίζοντας παράλληλα να αναπτύσσουμε εκείνες που ακόμη δεν είναι — αλλά με λογικό ρυθμό.
Δεύτερον, πρέπει να εκτιμήσουμε τη σημασία της τεχνολογικής ουδετερότητας. Για πολύ καιρό συμπεριφερθήκαμε σαν η ενεργειακή μετάβαση να ήταν ένα ηθικό παίγνιο. Ήρθε η ώρα να εξέλθουμε από τον «κήπο του καλού και του κακού». Η Ευρώπη υπογράφει συμφωνίες για την αγορά φυσικού αερίου από την Αμερική, αλλά δεν στηρίζει την παραγωγή φυσικού αερίου εντός της ΕΕ. Υπάρχουν άφθονοι πόροι για τη χρηματοδότηση του υδρογόνου ως πηγής ενέργειας, αλλά ελάχιστοι για την πυρηνική ενέργεια.
Δεν μπορούμε να κατανέμουμε πόρους με βάση τις «εντυπώσεις». Πρέπει να επενδύσουμε στις τεχνολογίες που μπορούν να προσφέρουν αυτό που πραγματικά μετρά: χαμηλότερες εκπομπές.
Τρίτον, πρέπει να επαναδεσμευτούμε στην εσωτερική αγορά. Υπάρχουν τεράστιες διαφορές τιμών στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στην ηλεκτρική ενέργεια. Η ολοκλήρωση της αγοράς προχωρά «α λα καρτ» και λίγοι είναι πρόθυμοι να μοιραστούν το φθηνό ρεύμα τους.
Έτσι καταλήγουμε να έχουμε αρνητικές τιμές σε μια χώρα, ενώ σε άλλη οι τιμές αγγίζουν τριψήφια νούμερα. Αυτό είναι παράλογο. Η ιστορία μας διδάσκει ότι η ενοποίηση δεν συμβαίνει αυτόματα· είναι ένα πολιτικό εγχείρημα. Πρέπει να την προωθήσουμε στο ανώτατο επίπεδο.
Τέταρτον, χρειαζόμαστε ισχυρότερη διακυβέρνηση των αγορών. Οι αγορές ενέργειας, και ειδικά οι αγορές ηλεκτρισμού, καθίστανται ολοένα και πιο περίπλοκες, αλληλεξαρτώμενες και αδιαφανείς. Αυτό αποτελεί έναν επικίνδυνο συνδυασμό για ένα αγαθό ζωτικής σημασίας για την ανθρώπινη ζωή και για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
Οι δομές των αγορών μας επιδιώκουν την εγχειριδιακή «αποτελεσματικότητα». Όμως, με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα και οι επιπτώσεις του στην κοινωνία καθίστανται πολιτικά μη βιώσιμες. Πρέπει να επανεκκινήσουμε τη συζήτηση για τη διακυβέρνηση των αγορών — πώς καθορίζονται οι τιμές, σε ποιες αγορές και ποιος είναι πραγματικά σε θέση να τις παρακολουθεί και να αποτρέπει τη χειραγώγησή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Πέμπτον και τελευταίο, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός. Για πολλά χρόνια, η Ευρώπη τοποθέτησε την απανθρακοποίηση πάνω από κάθε άλλο στόχο. Άλλοι στόχοι — απασχόληση, βιομηχανική παραγωγή, στρατηγική αυτονομία — έχασαν όταν συγκρούστηκαν με την απανθρακοποίηση. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε σε αυτό το μονοπάτι. Η απανθρακοποίηση είναι ζωτικής σημασίας, αλλά δεν είναι ο μόνος σκοπός.
Αν χρειαστεί να αποδεχθούμε ορισμένες εκπομπές για λίγο ακόμη, προκειμένου να σώσουμε τις βιομηχανίες μας ή να διατηρήσουμε την κοινωνική συνοχή, έτσι πρέπει να γίνει. Οφείλουμε να έχουμε αυτές τις συζητήσεις με ειλικρίνεια. Δεν μπορούμε να ξεκινάμε από την κλιματική ουδετερότητα και να ελπίζουμε ότι όλα τα υπόλοιπα θα τακτοποιηθούν από μόνα τους.
Αυτοί οι πέντε κανόνες είναι απλοί. Πιθανότατα, από μόνοι τους, δεν προκαλούν αντιδράσεις. Όμως, αν τους λάβουμε πραγματικά σοβαρά — αν διαμορφώσουμε μια στρατηγική βασισμένη σε αυτούς — τότε προκύπτει μια πολύ διαφορετική ατζέντα για την ΕΕ, και μάλιστα ριζοσπαστική.
Πιστεύω ότι αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε το 2025. Διαφορετικά, ίσως κερδίσουμε την κούρσα προς την κλιματική ουδετερότητα μόνο και μόνο για να ανακαλύψουμε ότι τρέχαμε σε λάθος αγώνα. Δεν μπορούμε να το επιτρέψουμε αυτό.
