Όταν ηχεί ο συναγερμός στην αεροπορική βάση της Τανάγρας βορειοδυτικά της Αθήνας, δεν χρειάζονται περισσότερα από πέντε λεπτά για να απογειωθεί ένα μαχητικό Rafale και να κινηθεί προς το Αιγαίο Πέλαγος και τα σύνορα με την Τουρκία.
Η Ελλάδα έχει μια μακρά αντιπαλότητα με τη γειτονική χώρα, παρότι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, θυμίζει το Bloomberg σε ανάλυσή του.
Καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να μάθει πώς θα αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες μπροστά στην απειλή της Ρωσίας, η Ελλάδα προσφέρει τώρα μερικά πολύτιμα μαθήματα για το τι χρειάζεται για να ζήσει κανείς με έναν αντίπαλο στη γειτονιά του. Ενώ η χώρα των 10 εκατομμυρίων κατοίκων, όμως, έχει διατηρήσει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις ανεξάρτητα από το κόστος, δυσκολεύεται να αναπτύξει την εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Η Ελλάδα υπερέβαινε σταθερά τον στόχο δαπανών του ΝΑΤΟ (2% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος), ακόμη και στην κορύφωση της κρίσης δημόσιου χρέους που γονάτισε την οικονομία.
Σε αντίθεση με άλλα μέρη της Ευρώπης, ο ισχυρός στρατός είναι ριζωμένος στο μυαλό των Ελλήνων. Η χώρα συγκαταλέγεται στη μειοψηφία των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και οι δαπάνες για την εθνική ασφάλεια ήταν παραδοσιακά μια πολιτική που υποστηρίζεται από όλες τις κυβερνήσεις.
«Η αμυντική δομή της Ελλάδας χτίζεται κυρίως γύρω από την αποτροπή της Τουρκίας», δήλωσε η Ινώ Αφεντούλη, εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων στην Αθήνα και πρώην αξιωματούχος του ΝΑΤΟ. «Δεν υπάρχει άλλη προτεραιότητα».
«Η θέση της Ελλάδας είναι πολύ ιδιαίτερη γεωπολιτικά, θέτοντας πολλές προκλήσεις ασφαλείας», δήλωσε ο Σπύρος Μπλαβούκος, καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και ερευνητής στο think tank ΕΛΙΑΜΕΠ. Γεωγραφία σημαίνει ότι η χώρα «βρίσκεται σε μια συνεχή διαδικασία ετοιμότητας όσον αφορά τις αμυντικές της δαπάνες και τα προγράμματα στρατιωτικού εξοπλισμού της».
Ενώ το μεσογειακό έθνος προχωρά σε αγορές υλικού, σε αντίθεση με την Τουρκία, παράγει ελάχιστα η ίδια. Ένα μεγάλο μέρος των δαπανών της χώρας έχει διατεθεί για το στρατιωτικό προσωπικό και για προμήθεια όπλων από το εξωτερικό, ενώ πολύ λίγα έχουν δαπανηθεί για έρευνα και ανάπτυξη.
Αυτή είναι μια χαμένη ευκαιρία, είπε η Αφεντούλι, που η Ευρώπη θα πρέπει να αποφύγει να επαναλάβει.
«Εάν έχεις μια στρατηγική 10 ετών για την άμυνα, θα πρέπει να οικοδομήσεις μια εθνική βιομηχανία με βάση αυτά που έχεις και αυτά που θα χρειαστείς στο μέλλον», είπε. «Θα μπορούσες να έχεις ένα οικοσύστημα που ενισχύει την ανάπτυξη των εγχώριων εταιρειών», πρόσθεσε. «Δεν μιλάμε για βαριά όπλα ή αεροπλάνα, αλλά ίσως για ανταλλακτικά ή αμυντικό λογισμικό».
Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει προγραμματίσει να παρουσιάσει την αμυντική στρατηγική της στις αρχές του επόμενου μήνα. Θα επικεντρωθεί στη μεγαλύτερη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας και στην προώθηση τοπικών startups, δήλωσε κυβερνητικός αξιωματούχος.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τώρα πρόκληση ότι οι ψηφοφόροι θα αποδεχτούν τις υψηλότερες αμυντικές δαπάνες καθώς τα χρήματα θα κοπούν από αλλού. Οι κοινωνικές δαπάνες θα μπορούσαν να περικοπούν και οι φόροι να αυξηθούν.
Η κίνηση για επέκταση των αμυντικών δυνατοτήτων στο πλαίσιο του σχεδίου της ΕΕ για την Ευρώπη (ReArm) θα μπορούσε επίσης να δώσει ώθηση στην Ελλάδα, σημειώνει το Bloomberg.
Η χώρα έχει δύο κύριες αμυντικές εταιρείες: την Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα (ΕΑΣ), η οποία παράγει διάφορους τύπους πυρομαχικών και την Ελληνική Αεροδιαστημική Βιομηχανία (ΕΑΒ), η οποία υποστηρίζει μαχητικά αεροσκάφη και κατασκευάζει εξαρτήματα για αεροσκάφη, συμπεριλαμβανομένων των F-16.
Με έδρα την Τανάγρα δίπλα στην αεροπορική βάση, η ΕΑΒ βρίσκεται στη διαδικασία παραγωγής των δικών της drones καθώς και ενός συστήματος anti-drone, μια πρώιμη έκδοση του οποίου εγκαταστάθηκε σε ελληνικά πολεμικά πλοία που συμμετείχαν στην πρόσφατη ναυτική επιχείρηση Aspides της ΕΕ στην Ερυθρά Θάλασσα.
«Οι σύγχρονοι πόλεμοι έχουν αποδείξει ότι η ύπαρξη μιας εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να έχουμε αξιόπιστες ένοπλες δυνάμεις διαχρονικά», δήλωσε ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Αλέξανδρος Διακόπουλος. «Πρέπει να μπορείς να χτίζεις κάποια συστήματα αυτόνομα, ώστε να μπορείς να τα υποστηρίζεις χωρίς να χρειάζεται να τα παίρνεις από το εξωτερικό».
Τα τελευταία πέντε χρόνια, η Ελλάδα αγόρασε μαχητικά αεροσκάφη και φρεγάτες από τη Γαλλία και έχει επίσης παραγγείλει έως και 40 F-35 από τις ΗΠΑ. Ήρθαν με υποστήριξη ασφαλείας από μεγαλύτερες χώρες.
Ελλάδα και Γαλλία υπέγραψαν αμυντικό σύμφωνο το 2021. Οι ΗΠΑ, εν τω μεταξύ, έχουν ναυτική βάση στο νησί της Κρήτης και χρησιμοποιούν το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης στη βορειοανατολική γωνία της Ελλάδας για πολυεθνικές ασκήσεις και μετακινήσεις στρατευμάτων.
Οι αμυντικές δαπάνες είναι ένα πολιτικό εργαλείο, σύμφωνα με τον Μπλαβούκο στο πανεπιστήμιο της Αθήνας. Εξασφαλίζει «κάποιο είδος πολιτικής προστασίας ή κάποιου είδους ειδική σχέση με τρίτες χώρες, μεγάλες δυνάμεις που έχουν συγκεκριμένα συμφέροντα και ρόλους στην ευρύτερη γεωπολιτική περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου», είπε.
Πράγματι, η κλίμακα των δαπανών της Ελλάδας ως μερίδιο της παραγωγής της είναι συγκρίσιμη μόνο με εκείνη των ΗΠΑ ή των χωρών της ΕΕ που βρίσκονται δίπλα στη Ρωσία, όπως η Πολωνία ή τα κράτη της Βαλτικής.
Η ελληνική εστίαση στη διατήρηση μιας αποτρεπτικής δύναμης είναι επίσης εμφανής στο στρατιωτικό της προσωπικό. Λίγο πάνω από το 1% του πληθυσμού είναι στις Ενοπλες Δυνάμεις, σε σύγκριση με 0,6% στην Τουρκία, 0,4% στις ΗΠΑ και 0,2% στη Γερμανία.
Ακόμη και κατά τα χρόνια της κρίσης, οι όποιες οικονομίες προήλθαν από τη μείωση του λειτουργικού κόστους, δήλωσε ο Δημήτρης Λιάκος, πρώην υφυπουργός και μέλος της ομάδας που διαπραγματεύτηκε το τρίτο πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας με την ευρωζώνη. «Δεν υπήρξε ποτέ συζήτηση για τη μείωση των προγραμμάτων αμυντικού εφοδιασμού», είπε. «Η μοναδικότητα της Ελλάδας αναγνωρίστηκε».
