Οι ρωγμές στην κυριαρχία του δολαρίου στο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα έδωσαν νέα ώθηση στον στόχο της ΕΕ για ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ. Το θέμα είναι ψηλά στην ατζέντα των συζητήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μαζί με την επιδίωξη μίας πιο ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς και της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, στη βάση της οποίας είναι η Ένωση των Ευρωπαϊκών Κεφαλαιαγορών.
Την περασμένη Δευτέρα ήταν στο επίκεντρο της συνεδρίασης του Eurogroup, με τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρο του Eurogroup, Κυριάκο Πιερρακάκη, να τονίζει μετά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου ότι «πρέπει να επανεκτιμήσουμε τον ρόλο του νομίσματός μας στο διεθνές νομισματικό σύστημα και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει για την νομισματική μας κυριαρχία και την οικονομική μας ανθεκτικότητα». Ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε επίσης ότι «υπήρξε ευρεία συμφωνία ότι ο διεθνής ρόλος του ευρώ είναι σε μεγάλο βαθμό συνάρτηση της προόδου πολλών άλλων προτεραιοτήτων που έχουμε ήδη προσδιορίσει για την ενίσχυση της οικονομίας της ΕΕ, όπως η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η ατζέντα ανταγωνιστικότητας και η ανάπτυξη της ψηφιακής χρηματοδότησης».
Το ευρώ είναι σήμερα το δεύτερο, μετά το δολάριο, νόμισμα στον κόσμο που διατηρείται ως αποθεματικό από κεντρικές τράπεζες (20% έναντι 58% του δολαρίου) ή που χρησιμοποιείται για εκδόσεις διεθνών ομολόγων (22,5% έναντι 65% του αμερικανικού νομίσματος). Το 2024, αμερικανικές επιχειρήσεις με επενδυτική βαθμίδα εξέδωσαν ομόλογα σε ευρώ αξίας 90 δισ. δολαρίων έναντι 60 δισ. δολαρίων το 2023. Εξ άλλου, με το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα είναι συνδεδεμένα, άμεσα ή έμμεσα, τα νομίσματα 60 χωρών και επικρατειών, με συνολικό πληθυσμό 175 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η σταθερότητα του ευρώ το καθιστά ελκυστικό διεθνώς ως νόμισμα για εμπορικές συναλλαγές, κάτι που ευνοεί τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις καθώς τις απαλλάσσει από τον κίνδυνο μεταβολών στις συναλλαγματικές ισοτιμίες καθώς και από το κόστος μετατροπής του ευρώ σε άλλα νομίσματα. Το 2024, το 59% των εξαγωγών προϊόντων και το 63,1% της παροχής υπηρεσιών σε χώρες εκτός της Ευρωζώνης είχαν τιμολογηθεί σε ευρώ. Αυτό είναι ένα σημαντικό κίνητρο για την περαιτέρω ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ, όπως είναι και η γενικότερη προστασία της ευρωπαϊκής οικονομίας από μεγάλες διακυμάνσεις και σοκ στις αγορές συναλλάγματος.
Ο πρόεδρος της Bundesbank (γερμανικής κεντρικής τράπεζας), Γιόαχιμ Νάγκελ, ανέφερε τρία χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει το ευρώ για να είναι ισχυρό: Πρώτα και κύρια, η διατήρηση σταθερής της αγοραστικής του δύναμης, που προϋποθέτει σταθερότητα των τιμών, υγιείς δημοσιονομικές πολιτικές και προβλέψιμες γενικά πολιτικές. Δεύτερον, μία ορισμένη στρατιωτική ισχύ της ΕΕ και, τρίτον, η ύπαρξη ανοικτών κεφαλαιαγορών με υψηλή ρευστότητα και μεγάλο βάθος καθώς και ένα ευρύ φάσμα ασφαλών στοιχείων ενεργητικού υψηλής ποιότητας.
Το τελευταίο χαρακτηριστικό συνδέεται άμεσα με την κοινή έκδοση ομολόγων από τις χώρες της Ευρωζώνης ή των ευρωομολόγων, όπως συνήθως αποκαλούνται. Ο Νάγκελ ξεκαθάρισε σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Politico ότι τα ευρωομόλογα θα ενισχύσουν τον διεθνή ρόλο του ευρώ και επομένως είναι επιθυμητά. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, είπε «βλέπει τα οφέλη από τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού ασφαλούς στοιχείου ενεργητικού». Αιτιολόγησε τη στροφή της Bundesbank από την παραδοσιακή θέση της κατά των ευρωομολόγων με την αλλαγή που έχει συντελεστεί στο διεθνές σκηνικό, τονίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν είχε απειληθεί ποτέ όπως σήμερα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. «Σήμερα έχουμε μία διαφορετική πραγματικότητα», είπε.
Κατά την άποψη του Γερμανού κεντρικού τραπεζίτη, τα ευρωομόλογα πρέπει να στηρίζουν συγκεκριμένους σκοπούς και θα πρέπει να είναι ξεκάθαρος ο τρόπος ελέγχου τους από την ΕΕ και τα κράτη-μέλη. Παράλληλα, θα πρέπει να συνοδεύονται από μείωση του χρέους σε εθνικό επίπεδο.
Μία αντίστοιχη επιχειρηματολογία υπέρ κοινού ευρωπαϊκού χρέους είχε διατυπώσει, πριν από την άτυπη σύνοδο κορυφής της ΕΕ την περασμένη Πέμπτη, ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ζητώντας την έκδοση περισσότερων ευρωομολόγων για την ενίσχυση συγκεκριμένων τομέων - της τεχνητής νοημοσύνης, της άμυνας, των ημιαγωγών και των ρομπότ, ώστε να μπορέσει η ΕΕ να ανταγωνισθεί τις ΗΠΑ και την Κίνα. «Η παγκόσμια αγορά,,, φοβάται όλο και περισσότερο το αμερικανικό δολάριο. Αναζητά εναλλακτικές λύσεις. Ας της προσφέρουμε ευρωπαϊκό χρέος», δήλωσε στη συνέντευξη που έδωσε σε μία ομάδα μεγάλων ευρωπαϊκών εφημερίδων.
Θέση υπέρ των ευρωομολόγων είχε πάρει πριν από ένα χρόνο και ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, με την έκθεσή του για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Σε αυτήν τόνιζε ότι οι ανάγκες της ΕΕ σε επενδύσεις ανέρχονται σε τουλάχιστον 800 δις. ευρώ ετησίως και πρέπει να χρηματοδοτηθούν με κοινό δανεισμό.
Σε αντίθεση, ωστόσο, με τον πρόεδρο της Bundesbank, ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, δεν βλέπει θετικά τις προτάσεις αυτές και θεωρεί ότι τα ευρωομόλογα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο σε έκτακτες καταστάσεις. Αυτές δεν ήταν και λίγες την τελευταία εξαετία. Η Κομισιόν έχει εκδώσει ή θα εκδώσει ομόλογα αξίας περίπου 1 τρις. ευρώ - για το Ταμείο Ανάκαμψης, τις αμυντικές δαπάνες (πρόγραμμα SAFE) και τη χορήγηση δανείου στην Ουκρανία.
Η Γερμανία, όπως και άλλες χώρες του Βορρά με ισχυρή πιστοληπτική ικανότητα (αποκαλούμενες «φειδωλές»), είναι παραδοσιακά διστακτικές σε ευρεία χρήση των ευρωομολόγων, επειδή θεωρούν ότι αυτό θα αύξανε το κόστος για τις ίδιες και θα δημιουργούσε κίνδυνο δημοσιονομικής χαλάρωσης στην Ευρώπη.
Ο Γάλλος Πρόεδρος είπε ότι το θέμα θα τεθεί στην επόμενη σύνοδο κορυφής της ΕΕ τον Μάρτιο. Αν θα υπάρξει κάποια συμφωνία, δεδομένης της αντίδρασης της Γερμανίας, είναι πολύ αμφίβολο. Σε κάθε περίπτωση, το θέμα είναι όλο και λιγότερο ταμπού για την Ευρώπη.
