Οι οικογενειακές μεταβιβάσεις βρίσκονται πλέον υπό στενή παρακολούθηση, καθώς η Εφορία έχει προχωρήσει σε χιλιάδες ακυρώσεις γονικών παροχών και δωρεών που δεν συμβάδιζαν με τις προϋποθέσεις του νόμου. Μόνο κατά το πρώτο επτάμηνο του 2023, περισσότερες από οκτώ χιλιάδες υποθέσεις κρίθηκαν παράτυπες, με αποτέλεσμα οι φορολογούμενοι που εμπλέκονταν σε αυτές να βρεθούν αντιμέτωποι με σοβαρές οικονομικές επιβαρύνσεις.
Η αλλαγή στη νομοθεσία που θεσπίστηκε τον Οκτώβριο του 2021 θεωρήθηκε τότε ιδιαίτερα ευνοϊκή, καθώς αύξησε το αφορολόγητο όριο για γονικές παροχές και δωρεές στις 800.000 ευρώ, αρκεί να αφορούσαν συγγενείς πρώτης γραμμής, δηλαδή γονείς, παιδιά, εγγόνια, συζύγους ή μέρη συμφώνου συμβίωσης. Η ρύθμιση αυτή έδωσε ώθηση σε εκατοντάδες οικογένειες να προχωρήσουν σε μεταβιβάσεις περιουσιακών στοιχείων όπως ακίνητα, μετοχές ή μεγάλα χρηματικά ποσά, αξιοποιώντας τη δυνατότητα να απαλλαγούν από τη φορολογική επιβάρυνση.
Ωστόσο, η διάταξη συνοδευόταν από έναν αυστηρό περιορισμό: κάθε χρηματική δωρεά όφειλε να διεκπεραιώνεται αποκλειστικά μέσω του τραπεζικού συστήματος. Σε διαφορετική περίπτωση, δηλαδή αν γινόταν χρήση μετρητών ή άλλων μορφών έμμεσης μεταφοράς, το αφορολόγητο καταργούνταν αυτομάτως και η φορολόγηση επιβαλλόταν από το πρώτο κιόλας ευρώ.
Τι αποκάλυψαν οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ
Η εντατικοποίηση των ελέγχων αποκάλυψε τρεις βασικές κατηγορίες παρατυπιών:
Γονικές παροχές με μετρητά: Πολλοί γονείς ή παππούδες κατέθεσαν μετρητά στους λογαριασμούς των παιδιών ή των εγγονών τους, θεωρώντας ότι η κίνηση αυτή καλύπτεται από το αφορολόγητο. Στην πραγματικότητα, τέτοιες συναλλαγές θεωρούνται φορολογητέες από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 10%, καθώς ο νόμος αναγνωρίζει μόνο τις μεταφορές μέσω τραπεζών.
Εικονικές και διαδοχικές δωρεές: Καταγράφηκαν πολλές περιπτώσεις όπου έγιναν «αλυσιδωτές» δωρεές για να καταλήξει το ποσό σε δικαιούχο εκτός Α΄ κατηγορίας. Για παράδειγμα, παιδί μεταβίβαζε χρήματα στον πατέρα του, και εκείνος τα μεταβίβαζε σε άλλο παιδί, ώστε να «μοιραστεί» η περιουσία. Στις περιπτώσεις αυτές η Εφορία επιβάλλει φόρο 20% χωρίς κανένα αφορολόγητο όριο, θεωρώντας ότι πρόκειται για εικονική διαδικασία.
Ανεπαρκή δικαιολογητικά: Αρκετοί φάκελοι απορρίφθηκαν επειδή δεν συνοδεύονταν από τα απαραίτητα έγγραφα. Ακόμη και η τυπική έλλειψη μπορεί να οδηγήσει σε ακύρωση της παροχής, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τις υποχρεώσεις του φορολογούμενου.
Η Εφορία δεν περιορίζεται στην επιβολή φόρου για τις παρατυπίες. Σε πολλές υποθέσεις ξεκινά διεξοδικό έλεγχο πόθεν έσχες. Αυτό σημαίνει ότι εξετάζονται τα εισοδήματα του δωρητή για πολλά χρόνια πίσω, ώστε να διαπιστωθεί αν τα ποσά που μεταβιβάστηκαν προκύπτουν από δηλωμένες πηγές.
Όπου τα χρήματα δεν δικαιολογούνται, χαρακτηρίζονται ως «εισόδημα άγνωστης προέλευσης» και φορολογούνται με συντελεστή 33%, ενώ προστίθενται προσαυξήσεις και εισφορά αλληλεγγύης. Η επιβάρυνση αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα υψηλή, συχνά υπερβαίνοντας το ίδιο το ποσό της δωρεάς.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1: Γονέας κατέθεσε 200.000 ευρώ σε μετρητά στον λογαριασμό του παιδιού του. Αντί να καλυφθεί από το αφορολόγητο, η συναλλαγή κρίθηκε φορολογητέα και επιβλήθηκε φόρος 20.000 ευρώ.
Παράδειγμα 2: Τέκνο δώρισε 150.000 ευρώ στον πατέρα του, ο οποίος με τη σειρά του τα μεταβίβασε στην αδελφή του δωρητή. Η Εφορία θεώρησε ότι ο πραγματικός δικαιούχος είναι συγγενής Β΄ κατηγορίας, άρα επιβλήθηκε φόρος 30.000 ευρώ.
Παράδειγμα 3: Σε υπόθεση όπου δεν προσκομίστηκαν δικαιολογητικά για δωρεά 80.000 ευρώ, η συναλλαγή απορρίφθηκε και ο δωρητής κλήθηκε να πληρώσει φόρο 10%.
Οι φορολογούμενοι οφείλουν να γνωρίζουν ότι:
-Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ ισχύει μόνο για συγγενείς πρώτης κατηγορίας.
-Οι δωρεές και οι γονικές παροχές αναγνωρίζονται μόνο αν υπάρχει τραπεζική μεταφορά.
-Οι συγγενείς εκτός πρώτης κατηγορίας (π.χ. αδέλφια, θείοι, ανίψια) δεν δικαιούνται αφορολόγητο και επιβαρύνονται με φόρους από 20% έως 40%.
-Η Εφορία μπορεί να ζητήσει αναλυτική τεκμηρίωση εισοδημάτων ακόμη και από παλαιότερα έτη, εάν κρίνει ότι το ποσό της δωρεάς δεν δικαιολογείται.
Με τις χιλιάδες ακυρώσεις και τους εντατικούς ελέγχους, η ΑΑΔΕ επιδιώκει να θέσει σαφείς κανόνες στο πλαίσιο των οικογενειακών μεταβιβάσεων. Η γονική παροχή και η δωρεά αποτελούν εργαλεία που προσφέρουν σημαντικές φορολογικές διευκολύνσεις, αλλά μόνο όταν γίνονται με διαφάνεια και τήρηση των προϋποθέσεων.
-Η χρήση μετρητών ή εικονικών συναλλαγών όχι μόνο ακυρώνει τα οφέλη του αφορολόγητου, αλλά εκθέτει τους φορολογούμενους σε πολλαπλές επιβαρύνσεις και ελέγχους που μπορεί να αποδειχθούν εξαιρετικά κοστοβόροι.
