Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) αποτελεί, μαζί με την εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς, τις κορυφαίες προτεραιότητες της ΕΕ, όπως τονίζει σταθερά ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης.
Η προσπάθεια για ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, η οποία βρίσκεται στη βάση της επιδίωξης για τη δημιουργίας της SIU, ξεκίνησε τον Μάιο του 2015, με μία ανακοίνωση του Ecofin. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, το Ecofin εξέφρασε την ικανοποίησή του για το σχέδιο και την πρώτη δέσμη μέτρων στην κατεύθυνση αυτή που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πέντε χρόνια μετά,τον Ιούλιο του 2020, η Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου, με επικεφαλής τον Τόμας Βίζερ, υπέβαλε νέο σχέδιο δράσης για τη άρση των σημαντικότερων εμποδίων στις διασυνοριακές χρηματοοικονομικές επενδύσεις στην ΕΕ και τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους η Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ ζήτησε να υπάρξει ταχεία πρόοδος στην υλοποίησή του, με έμφαση στα πιο σημαντικά μέτρα για την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.
Εξι χρόνια μετά από το σχέδιο Βίζερ και 11 χρόνια από το πρώτο σχέδιο, η πρόοδος που σημειώθηκε ήταν περιορισμένη. Οι αποφάσεις αφορούσαν κυρίως στη θέσπιση νέων ενιαίων κανόνων για τα ενημερωτικά δελτία των επιχειρήσεων που εκδίδουν μετοχές ή ομόλογα, για τα επιχειρηματικά κεφάλαια, τα γραφεία συμψηφισμού, την πρόσβαση σε συνταξιοδοτικά προϊόντα και τη μείωση των διοικητικών εμποδίων για την εισαγωγή εταιρειών στα χρηματιστήρια. Οι ρυθμοί υλοποίησης κινήθηκαν με τους συνήθεις αργούς χρόνους που χαρακτηρίζουν την ΕΕ. Ένα παράδειγμα αφορά στην εξαγγελία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Απρίλιο του 2021 για τη δημιουργία μίας πλατφόρμας, στην οποία θα υπήρχαν στοιχεία για όλες τις ευρωπαϊκές εταιρείες, η οποία θα βοηθούσε τους επενδυτές να κάνουν εύκολα και γρήγορα συγκρίσεις και να λαμβάνουν τις αποφάσεις τους. Πέρασαν δύο χρόνια, για να υπάρξει προσωρινή συμφωνία στο Ecofin του Μαΐου 2023 για το "Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης", με τον χρόνο υλοποίησής του να παραπέμπεται για το καλοκαίρι του 2027.
Επομένως, μένουν να γίνουν ακόμη πολλά για να επιτευχθεί ένα επιθυμητό επίπεδο ενοποίησης των κεφαλαιαγορών και της SIU. Στόχος είναι οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων, που είναι υψηλές σε σχέση με άλλες χώρες, να κατευθύνονται στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων της ΕΕ, συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη της οικονομίας της, η οποία πιέζεται πολύ έντονα από τον ανταγωνισμό των ΗΠΑ από τη μία πλευρά και της Κίνας από την άλλη.
Η απόσταση από τον στόχο αυτό είναι σήμερα μεγάλη, καθώς οι Ευρωπαίοι χρηματοδοτούν σήμερα σε μεγάλο βαθμό αμερικανικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το 34% των μετοχών που κατέχουν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά - άμεσα ή μέσω επενδυτικών ταμείων - είναι επενδυμένο σε μετοχές στις ΗΠΑ, όσο περίπου είναι και το ποσοστό των επενδύσεων τους σε εγχώριες μετοχές (35%). Αυτό οφείλεται στην ελκυστικότητα των αμερικανικών μετοχών, που δίνουν κατά κανόνα μεγαλύτερες αποδόσεις από τις ευρωπαϊκές. Οι μεγαλύτερες αποδόσεις, ωστόσο, στις ΗΠΑ εξηγούνται εν μέρει από το τεράστιο μέγεθος που έχουν οι ενιαίες χρηματιστηριακές αγορές τους, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές που παραμένουν κατακερματισμένες, παρά τη σταδιακή ενίσχυση της παρουσίας του Euronext.
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη της ΕΚΤ, οι Ευρωπαίοι είναι συντηρητικοί αποταμιευτές, διατηρώντας περίπου το ένα τρίτο της χρηματοπιστωτικής περιουσίας τους σε μετρητά και τραπεζικές καταθέσεις, παρά τα πολύ χαμηλά επιτόκια που αυτές δίνουν, ενώ οι επενδύσεις τους σε αξιόγραφα αντιστοιχούν περίπου στο μισό των καταθέσεων. Στις ΗΠΑ η αναλογία αυτή είναι αντίστροφη και υπολογίζεται ότι, αν ίσχυε η ίδια και στην ΕΕ θα υπήρχαν επιπλέον 8 τρις. ευρώ επενδυμένα σε αξιόγραφα.
Για να ενισχυθεί η στροφή των Ευρωπαίων σε αξιόγραφα - και συνεπώς στη μεγαλύτερη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων της περιοχής - η Κομισιόν συνέστησε τον περασμένο Σεπτέμβριο να δημιουργηθούν αποταμιευτικοί και επενδυτικοί λογαριασμοί (SIA), στους οποίους θα μπορούν επενδυθούν ακόμη και πολύ μικρά ποσά με την παροχή και φορολογικών κινήτρων για να γίνουν πιο ελκυστικοί. Επίσης, πρότεινε τη μεγαλύτερη χρήση επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείων με παράλληλη μείωση των εμποδίων στις επενδύσεις τους σε μετοχές.
Η προτίμηση των Ευρωπαίων στις καταθέσεις αποδίδεται και στο χαμηλό ποσοστό, περίπου 18%, που έχουν, όπως δηλώνουν, υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων. Γι' αυτό και τονίζεται από τις Βρυξέλλες και η ανάγκη να ενισχυθεί ο "χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός" του πληθυσμού. Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτές δεν πρέπει να αναμένεται ότι θα έχουν σύντομα θεαματικά αποτελέσματα, αλλά θα αποφέρουν σταδιακά μέσα στον χρόνο αποτελέσματα.
Ο κατακερματισμός των κεφαλαιαγορών της ΕΕ παραμένει βασικό εμπόδιο στην επίτευξη επαρκούς κλίμακας και ρευστότητας για την προσέλκυση επενδύσεων και την αύξηση των αποδόσεων των μετοχών. Το εμπόδιο αυτό γίνεται μεγαλύτερο από τον κατακερματισμό της εποπτείας των κεφαλαιαγορών καθώς και τις διαφορές στη φορολογική μεταχείριση των επενδύσεων και των υποδομών των αγορών, σύμφωνα με την ΕΚΤ.
Η ενιαία εποπτεία των αγορών βρίσκεται ήδη σε συζήτηση στο Ecofin, με βάση πρόταση που προβλέπει ενισχυμένες αρμοδιότητες για την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA).
