Προτείνοντας τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μέσου κοινού δανεισμού για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων στο μέλλον, ο Εμανουέλ Μακρόν ρίχνει και πάλι στο τραπέζι μια ιδέα που ήταν για χρόνια ταμπού, στην οποία όμως έχει μεταστραφεί σιγά σιγά η Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια, είτε πρόκειται για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης μετά την Covid, τον επανεξοπλισμό ή ακόμη τη βοήθεια στην Ουκρανία.
Ευρωομόλογα για κοινό δανεισμό της ΕΕ
«Είναι η στιγμή για την ΕΕ να ξεκινήσει μια κοινή δυνατότητα δανεισμού, μέσω ευρωομολόγων», συνηγόρησε ο Γάλλος πρόεδρος σε συνέντευξή του που δημοσιεύεται σήμερα σε ευρωπαϊκές εφημερίδες και περιοδικά. Έτσι, δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει έναν όρο που ήταν άλλοτε ταμπού στην Ευρώπη, λόγω της μετωπικής αντίθεσης των λεγόμενων "φειδωλών" χωρών όπως η Γερμανία, η Φινλανδία ή η Ολλανδία σε κάθε μορφή κοινού δανεισμού. Τα ευρωομόλογα είχαν προταθεί το 2010 στη διάρκεια της κρίσης στην ευρωζώνη αλλά είχαν απορριφθεί τότε, καθώς θα συνεπάγονταν την αμοιβαιοποίηση των εθνικών χρεών την οποία απέρριπταν κατηγορηματικά οι χώρες των οποίων τα δημοσιονομικά ήταν πιο στέρεα.
Το 2020, η ιδέα επανήλθε στο τραπέζι μέσω των «κορονομολόγων», προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η υποστήριξη της ευρωπαϊκής οικονομίας που είχε πληγεί από την Covid-19. Αν και την απέρριψαν για τους ίδιους λόγους, οι Ευρωπαίοι αποφάσισαν τον Ιούλιο του 2020 να καταφύγουν μαζικά στα δάνεια της ΕΕ, που ήταν πολιτικά λιγότερο αμφιλεγόμενη λύση καθώς θα χρηματοδοτούνταν από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, αντί να βαραίνει τα κράτη-μέλη.
Μια λύση που χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο
«Σήμερα, παρά να μιλάμε για ευρωομόλογα, μιλάμε περισσότερο για ομόλογα της ΕΕ, άρα για τίτλους χρέους που θα εκδίδονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και αυτός είναι ένας όλο και πιο πολύ ενιαιοποιημένος μηχανισμός, κυρίως μετά το πρόγραμμα NextGenerationEU», το σχέδιο μαζικής ανάκαμψης μετά την Covid που ξεκίνησε το 2021, εξηγεί στο Γαλλικό Πρακτορείο ο οικονομολόγος Νικολά Βερόν, συνιδρυτής του Ινστιτούτου Μπρίγκελ των Βρυξελλών. Τα 750 δισεκ. ευρώ του NextGenerationEU επέτρεψαν ως εκ τούτου να χρηματοδοτηθεί το «μέσο διευκόλυνσης για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα» (RFF) δανείων και επιχορηγήσεων για την οικολογική ή ψηφιακή μετάβαση που θα αποδίδονταν στα κράτη μέλη. Οι Ευρωπαίοι κατέφυγαν επίσης σε δάνεια της ΕΕ για το πρόγραμμα SAFE (150 δισεκ. ευρώ δανείων για σχέδια κοινής άμυνας), που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου επανεξοπλισμού ReArm Europe που ανακοινώθηκε πέρυσι.
Και στα τα τέλη του 2025, οι ευρωπαϊκές χώρες συμφώνησαν να χρηματοδοτήσουν μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ δάνειο ύψους 90 δισεκ. ευρώ προς την Ουκρανία, αφού δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν στη χρήση ρωσικών δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη. Προκειμένου να το κάνει αυτό, η ΕΕ θα εκδώσει δάνεια των οποίων τα επιτόκια θα πιστώνεται. Κάθε φορά «η ερώτηση είναι πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διασφαλίσει ότι οι τίτλοι της θα εξοφληθούν, άρα πώς μπορεί να επωφεληθεί από μια καλή πιστοληπτική αξιολόγηση και από την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Αυτό ορίζεται περίπτωση την περίπτωση, όμως μέχρι σήμερα, η τεχνική που έχει χρησιμοποιηθεί είναι να χρησιμοποιείται ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός», και κυρίως τα ποσά που δεν χρησιμοποιούνται («headroom» -- περιθώριο-- στην ιδιόλεκτο της Επιτροπής), εξηγεί ο Βερόν.
Οι διαιρέσεις αμβλύνονται
Από το 2010, «οι θέσεις των κρατών έχουν εξελιχθεί και έχουν γίνει πολύ πιο ρευστές», υπογραμμίζει οι οικονομολόγος. Η Γαλλία είδε τα δημοσιονομικά της να επιδεινώνονται σε μεγάλο βαθμό ενώ η Γερμανία κατέφυγε στον μαζικό δανεισμό. Αυτό τείνει να φέρνει κοντά τα κράτη μέλη πόσο μάλλον που μοιράζονται την πρόβλεψη για μια μαζική ανάγκη επενδύσεων προκειμένου να αποφευχθεί μια απώλεια στήριξης της Ευρώπης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, κυρίως στην τεχνητή νοημοσύνη, την ενέργεια και την άμυνα. Όπως είχε πει ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι στην έκθεσή του για το μέλλον της ΕΕ το 2024, τον οποίο επικαλούνται συχνά οι Ευρωπαίοι ηγέτες. «Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει ομοφωνία για το μεγάλο ευρωπαϊκό δάνειο για το οποίο καλεί ο πρόεδρος Μακρόν, αλλά πρέπει να παραδεχθούμε ότι η κατάσταση σήμερα είναι πολύ ανοικτή», εκτιμά ο Νικολά Βερόν. Στο Βερολίνο, οι προτάσεις του Γάλλου προέδρου συνάντησαν ωστόσο σήμερα σοβαρές επιφυλάξεις. «Δεν είναι αποδεκτό να διεκδικούμε περισσότερα χρήματα χωρίς να εφαρμόζουμε μεταρρυθμίσεις» γιατί «ο ευρωπαϊκός δανεισμός δεν είναι πλέον δωρεάν», εκτίμησε γερμανική κυβερνητική πηγή που μίλησε στο Γαλλικό Πρακτορείο.
