Η Αλβανία βρέθηκε στο παγκόσμιο προσκήνιο με έναν τρόπο που λίγοι περίμεναν — το ερώτημα «τι νέο μπορεί να φέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη στη δημόσια διοίκηση» απέκτησε νεανική, άυλη, αλλά εξόχως σύγχρονη μορφή.
Η Diella, ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που έχει ήδη ενεργό ρόλο ως ψηφιακός βοηθός στην πλατφόρμα e-Albania, αναβαθμίζεται — επίσημα — σε «Υπουργό Δημόσιων Συμβάσεων» (Minister for Public Procurement), σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που κάποια χώρα τοποθετεί AI σε θεσμικό επίπεδο υπουργικού χαρτοφυλακίου.
Το τετ-α-τετ με την κοινοβουλευτική αίθουσα δεν πέρασε απαρατήρητο — η παρουσίαση της Diella μέσω οθόνης, με ομιλία από τον Πρωθυπουργό Εdi Rama, προκάλεσε αντιδράσεις έντονες. Αντιπολιτευόμενοι βουλευτές κατηγόρησαν την πρωτοβουλία για «θέατρο», παρουσίασαν τη Diella ως αντισυνταγματική δεδομένου ότι δεν έχει ανθρώπινη υπόσταση ούτε πολιτική λογοδοσία με τους τρόπους που ορίζει το Σύνταγμα.
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, υπήρχε ένταση, φωνές, και διαμαρτυρίες· κάποια στιγμή, βιβλία με το Σύνταγμα και με τον Κανονισμό ρίχτηκαν πάνω από το έδρανο του Ράμα, ενώ όταν δεν επανέφεραν την τάξη, ο πρωθυπουργός κάλεσε σε ψηφοφορία, η οποία τελικώς πέρασε με 82 ψήφους υπέρ.
Η Diella, που σημαίνει «Ήλιος» στα αλβανικά, ξεκίνησε να λειτουργεί τον Ιανουάριο του 2025 ως ψηφιακός βοηθός στην πλατφόρμα eAlbania, εξυπηρετώντας ήδη χιλιάδες ψηφιακές υπηρεσίες και αιτήσεις, ηλεκτρονικά έγγραφα και άλλα δημόσια έγγραφα.
VIDEO: 🇦🇱 Albania's new AI-generated minister makes first address to parliament
— AFP News Agency (@AFP) September 18, 2025
The world's first AI government minister defended her role as "not here to replace people, but to help them". 'Diella' was appointed by Prime Minister Edi Rama last week pic.twitter.com/2dFh082DLz
Τώρα, σύμφωνα με το σχεδιασμό της κυβέρνησης, θα επιφορτιστεί σταδιακά με τον έλεγχο των δημόσιων διαγωνισμών, την αξιολόγηση προσφορών, και άλλες διαδικασίες όπου μέχρι σήμερα κυριαρχούσε η ανθρώπινη παρέμβαση και η διαμεσολάβηση, με στόχο τη μείωση της διαφθοράς και την ενίσχυση της διαφάνειας.
Παρά την έμφαση του Rama στην αποδοτικότητα, τη διαφάνεια και το όραμα της Αλβανίας ως χώρας που επιθυμεί έντονα την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2030, αρκετοί αμφισβητούν κατά πόσο ένα τεχνολογικό ρομπότ-υπουργός μπορεί να αντέξει σε θέσεις με πολιτικό βάρος, ψήφο ή ευθύνη απέναντι στο νόμο, όταν η λογοδοσία απαιτεί ανθρώπινη συμμετοχή.
Ορισμένα από τα κρίσιμα ερωτήματα που τίθενται έχουν να κάνουν με το ποιος πραγματικά ελέγχει τις αποφάσεις της Diella, ποια δεδομένα χρησιμοποιούνται, τι μηχανισμούς ασφάλειας και δικλείδες υπάρχουν, και αν η τεχνολογία μπορεί να αποφύγει τις… ανθρώπινες ατέλειες όπως η παραποίηση διαδικασιών ή η πολιτική επιρροή.
Το νέο αυτό μοντέλο διοίκησης μέσα από τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει έναν διάλογο που δεν αφορά μόνο την Αλβανία αλλά όλον τον κόσμο: ποια είναι τα όρια της αυτοματοποίησης στην πολιτική διακυβέρνηση, πόσο μπορεί ο λαός να εμπιστευθεί μια τεχνητή προσωπικότητα να διαχειρίζεται κρίσιμες αποφάσεις και αν η ψηφιακή διακυβέρνηση, τεχνολογία και καινοτομία μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς διαφθορά — ή μήπως απλώς αλλάζουν μορφή.
Αν αυτό το εγχείρημα αποδειχθεί λειτουργικό, η Diella θα μπορούσε να γίνει σημείο αναφοράς: όχι ως υποκατάστατο αλλά ως συμπλήρωμα — ως εργαλείο που ενισχύει τη λογική, την αντικειμενικότητα και τη διαφάνεια όπου η ανθρώπινη πολιτική πραγματικότητα έχει αποτύχει να τη διασφαλίσει. Αλλά μέχρι να αποδειχθούν στην πράξη οι εγγυήσεις και οι μηχανισμοί ελέγχου, η κριτική θα παραμένει ζωηρή και οι αντιδράσεις ένα αναπόσπαστο κομμάτι της δημόσιας ζωής.
Διεθνή παραδείγματα χρήσης τεχνητής νοημοσύνης στη διακυβέρνηση
Η τοποθέτηση της Diella ως «Υπουργού Δημοσίων Συμβάσεων» δεν είναι απλώς μια αλβανική καινοτομία, αλλά ένα πείραμα που ανοίγει μια συζήτηση σε παγκόσμιο επίπεδο. Ήδη, αρκετές χώρες δοκιμάζουν να φέρουν την Τεχνητή Νοημοσύνη πιο κοντά στη δημόσια διοίκηση, αν και καμία έως τώρα δεν είχε τολμήσει να της αποδώσει θεσμικό ρόλο υπουργού.
Στον Καναδά, για παράδειγμα, λειτουργούν τα τελευταία χρόνια ειδικές ομάδες AI μέσα στη δημόσια διοίκηση, με στόχο να αξιοποιούνται τα δεδομένα για την καλύτερη χάραξη πολιτικών. Ο Καναδάς θεωρείται διεθνώς «πρωτεύουσα» της έρευνας στην τεχνητή νοημοσύνη, φιλοξενώντας κορυφαία ερευνητικά κέντρα και προσελκύοντας μεγάλες εταιρείες όπως η Nvidia, της οποίας ο διευθύνων σύμβουλος Jensen Huang χαρακτήρισε πρόσφατα τη χώρα «το επίκεντρο της νέας εφεύρεσης».
Στην Εσθονία, η χώρα που συχνά προβάλλεται ως «πρότυπο e-governance», η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη σε 13 τομείς της δημόσιας διοίκησης, από τον έλεγχο φορολογικών στοιχείων μέχρι την πρόβλεψη αναγκών στα νοσοκομεία. Οι Εσθονοί ωστόσο δεν μιλούν για «AI υπουργούς», αλλά για «AI βοηθούς» που στηρίζουν τους ανθρώπινους αξιωματούχους.
Ακόμη και στην Κίνα, όπου η αυτοματοποίηση είναι σε προχωρημένο επίπεδο, τα συστήματα AI αξιοποιούνται κυρίως για την επιτήρηση και την ανάλυση δεδομένων, χωρίς να τους δίνεται θεσμικός ρόλος πολιτικής εξουσίας.
Η περίπτωση της Αλβανίας ξεχωρίζει λοιπόν ως «πρώτο πείραμα» πολιτικής θεσμοθέτησης AI. Όμως, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η εφαρμογή τέτοιων λύσεων δεν είναι χωρίς κινδύνους.
Στην Ολλανδία, η χρήση αλγορίθμων για την καταπολέμηση της απάτης σε επιδόματα οδήγησε σε σκάνδαλο διακρίσεων εις βάρος μειονοτήτων, προκαλώντας τεράστια κοινωνική κατακραυγή.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, πειράματα με αλγορίθμους για την αξιολόγηση μαθητών αντικαταστάθηκαν από ανθρώπινες κρίσεις όταν διαπιστώθηκε ότι οι βαθμοί ήταν άδικοι.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Diella γίνεται κάτι πολύ περισσότερο από μια τεχνολογική «καινοτομία». Είναι ένα crash test για το αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συνδυαστεί με τη δημοκρατία, τη διαφάνεια και την πολιτική λογοδοσία. Οι υποστηρικτές της πιστεύουν ότι θα μειώσει τη διαφθορά στις δημόσιες συμβάσεις και θα επιταχύνει τις διαδικασίες. Οι επικριτές της, όμως, προειδοποιούν ότι η έλλειψη «ανθρώπινου προσώπου» και πολιτικής ευθύνης μπορεί να οδηγήσει σε αδιαφάνεια νέου τύπου.
Το πείραμα της Αλβανίας θα παρακολουθείται στενά από τις διεθνείς πρωτεύουσες. Είτε αποτύχει, είτε πετύχει, θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για το πώς οι κυβερνήσεις του μέλλοντος θα επιλέξουν να συνδυάσουν τεχνολογία και πολιτική εξουσία.
