Το ΙΤΕ ανοίγει ένα νέο παράθυρο στο Σύμπαν με το Ραδιοτηλεσκόπιο "ΑΡΓΟΣ". Πρόκειται για το σχεδιασμό ενός νέου υπερσύγχρονου ραδιοτηλεσκοπίου και την ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής για την ανάλυση αστρονομικών δεδομένων, αποτέλεσμα ευρωπαϊκής σύμπραξης, της οποίας ηγείται το Ινστιτούτο Αστροφυσικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ITE), μετά και τη σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 3 εκ. ευρώ, που κατάφερε να εξασφαλίσει.
Το υπό σχεδίαση ραδιοτηλεσκόπιο θα ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες των υπαρχόντων υποδομών αστρονομίας διεθνώς, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μελέτη του πρώιμου Σύμπαντος και στην κατανόηση φαινομένων όπως οι μελανές οπές, τα βαρυτικά κύματα, οι αστέρες νετρονίων και οι υπερκαινοφανείς εκρήξεις.
Το διεπιστημονικό πρόγραμμα, διάρκειας τριών ετών, αναμένεται, σύμφωνα με τους επιστήμονες, να δημιουργήσει σημαντικό αριθμό θέσεων εργασίας και να συνδράμει αποφασιστικά στην εκπαίδευση νέων επιστημόνων σε άκρως ανταγωνιστικά πεδία, όπως η αστρονομία βαρυτικών κυμάτων, οι ψηφιακές επικοινωνίες και η επιστήμη δεδομένων.
Η μελέτη θα κορυφωθεί με την εγκατάσταση ενός πρότυπου ραδιοτηλεσκοπίου αποτελούμενου από 16 παραβολικές κεραίες στο Αστεροσκοπείο του Σκίνακα, ενισχύοντας σημαντικά το ερευνητικό και εκπαιδευτικό έργο του Ινστιτούτου Αστροφυσικής. Η κορυφή του Σκίνακα στην Κρήτη πάνω από τα Ανώγεια, έχει επιλεγεί ως ο τόπος όπου θα αναπτυχθεί το πρότυπο αυτό ραδιοτηλεσκόπιο και όπως αναφέρει ο δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης: «Η Κρήτη γενικότερα, αλλά και ο Δήμος Ανωγείων συγκεκριμένα, υποστηρίζουν διαχρονικά τις αναπτυξιακές πρωτοβουλίες του Αστεροσκοπείου Σκίνακα. Γνωρίζουμε τα σημαντικά οφέλη που έχει για τον τόπο μας η ανάπτυξη της εκπαίδευσης, της έρευνας, και της τεχνολογίας αιχμής και είμαστε συνοδοιπόροι στο έργο των επιστημόνων».
Σύμφωνα με τον Δρ. Γιάννη Αντωνιάδη, ερευνητή του Ινστιτούτου Αστροφυσικής του ΙΤΕ και επιστημονικά υπεύθυνου του ΑΡΓΟΣ, τα τελευταία χρόνια, υπάρχει μεγάλη πρόοδος που έχει σημειωθεί στην επιστήμη των υπολογιστών και έχει καταστήσει δυνατή την κατασκευή καινοτόμων αστρονομικών τηλεσκοπίων "επισκόπησης", που μπορούν να παρατηρούν ταυτόχρονα ένα μεγάλο μέρος του ουρανού με υψηλή ταχύτητα και ευαισθησία. «Τα όργανα αυτά έχουν φέρει πραγματική επανάσταση στην αστροφυσική" Μέχρι σήμερα, η ραδιοαστρονομία, ο κλάδος δηλαδή της αστρονομίας που ασχολείται με την καταγραφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας ραδιοσυχνοτήτων, δε συμμετέχει ακόμα πλήρως σε αυτή την επανάσταση. Παρόλο που η ανάγκη ενός ραδιοτηλεσκοπίου με δυνατότητες επισκόπησης είναι επιτακτική, οι τεχνολογικές προκλήσεις που πρέπει να υπερκεραστούν για την κατασκευή του είναι μεγάλες», επισημαίνει.
Η χρηματοδότηση που εξασφάλισε η ομάδα, θα επιτρέψει μεταξύ άλλων, τον λεπτομερή σχεδιασμό ενός τέτοιου οργάνου, την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών που απαιτούνται για τη λειτουργία του και όπως επισημαίνεται από το ΙΤΕ: «Εφόσον το ΑΡΓΟΣ κατασκευαστεί στην πλήρη του μορφή, θα έχει τη δυνατότητα να ανιχνεύει άμεσα αστρονομικά γεγονότα μεγάλου ενδιαφέροντος - όπως υπερκαινοφανείς και μαγνητικές εκρήξεις, συγχωνεύσεις αστέρων νετρονίων και ραδιοφωνικές αναλαμπές (fast radio bursts) - και να παρέχει αυτοματοποιημένες ειδοποιήσεις και δεδομένα στους επιστήμονες, σε πραγματικό χρόνο".
Όπως εξηγεί η Δρ. Βασιλική Παυλίδου, καθηγήτρια αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και μέλος της ομάδας, «Αυτές οι δυνατότητες δεν είναι εύκολο να συνδυαστούν. Για να αυξηθεί η ευαισθησία και η διακριτική ικανότητα, χρειάζονται τηλεσκόπια μεγάλου διαμετρήματος. Παρολ' αυτά, όσο μεγαλύτερο είναι ένα τηλεσκόπιο, τόσο μικρότερο είναι και το εύρος πεδίου του, η περιοχή δηλαδή του ουρανού που παρακολουθεί κάθε χρονική στιγμή. Για να καμφθεί αυτό το εμπόδιο, η ομάδα θα βασιστεί σε μια τεχνική που ονομάζεται "συμβολομετρία". Η μέθοδος αυτή επιτρέπει να λειτουργήσουν πολλά μικρά τηλεσκόπια ως ένα ενιαίο όργανο. Το πλεονέκτημα είναι πως, ενώ το μεγάλο εύρος πεδίου καθορίζεται από τη διάμετρο του κάθε, μικρού σε μέγεθος, τηλεσκοπίου, η ευαισθησία του οργάνου προσδιορίζεται απ' τον αριθμό τους, και η διακριτική ικανότητα από τη μεταξύ τους απόσταση. Η δυσκολία έγκειται στον μεγάλο όγκο δεδομένων που πρέπει να αναλύονται σε πραγματικό χρόνο».
Το ραδιοτηλεσκόπιο ΑΡΓΟΣ θα αποτελέσει μια Ευρωπαϊκή ερευνητική υποδομή διεθνούς ενδιαφέροντος που αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα της σύγχρονης αστρονομίας. Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί από μια διεθνή ομάδα με σημαντική διεπιστημονική εμπειρία. Με τους επιστήμονες του ΙΤΕ θα συνεργαστούν επίσης, το ινστιτούτο Max-Planck για τη ραδιοαστρονομία (Max-Planck Institute for Radio Astronomy) στη Βόννη, το εργαστήριο τηλεπικοινωνιακών συστημάτων του Τμήματος Ψηφιακών Συστημάτων στο Πανεπιστήμιο Πειραιά και ερευνητική ομάδα από το CEA/Saclay της Γαλλίας.
