Από τη Γαλλία έως τη Γερμανία, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις επιταχύνουν την ανάπτυξη συστημάτων αντι-drone, καθώς εντείνονται οι φόβοι για σαμποτάζ και επιθέσεις που θα μπορούσαν να αφήσουν εκατομμύρια πολίτες χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και θέρμανση. Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από το θεσμικό πλαίσιο που καθορίζει ποιος έχει το δικαίωμα να εξουδετερώνει μια απειλή.
Σε μια πρώην βάση δοκιμών αεροσκαφών, νότια του Παρισιού, drones πετούν πάνω από αγρούς και δασικές εκτάσεις, ενώ ομάδες στο έδαφος δοκιμάζουν συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για την αναχαίτισή τους. Οι δοκιμές αποτελούν μέρος της ευρωπαϊκής προσπάθειας αντιμετώπισης των ολοένα συχνότερων παραβιάσεων του εναέριου χώρου και των λεγόμενων «υβριδικών επιθέσεων», μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Οι δυνητικοί πελάτες για τεχνολογίες όπως οι ηλεκτρονικοί παρεμβολείς και τα drones αναχαίτισης που δοκιμάζονται στην περιοχή του Μπρετινί-σιρ-Ορζ δεν περιορίζονται πλέον σε κυβερνήσεις, αστυνομικές αρχές και ένοπλες δυνάμεις. Ιδιωτικές επιχειρήσεις και κρατικοί φορείς σε ολόκληρη την Ευρώπη, που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές, επιδιώκουν να ενισχύσουν την προστασία τους, ενώ ορισμένες εταιρείες κοινής ωφέλειας ζητούν άδεια να καταρρίπτουν οι ίδιες drones που συνιστούν απειλή.
Από το Παρίσι έως το Βερολίνο, οι κυβερνήσεις εξετάζουν πλέον πιο ενεργά το ζήτημα, υπό τον φόβο ότι μια υβριδική επίθεση ή ένα πλήγμα με drone θα μπορούσε να διακόψει την ηλεκτροδότηση εκατομμυρίων ανθρώπων. Στην Ουκρανία, άλλωστε, οι ρωσικές επιθέσεις έχουν προκαλέσει επανειλημμένα εκτεταμένες διακοπές ρεύματος.
«Υπάρχει πλέον το ενδεχόμενο, θεωρητικό αλλά ολοένα περισσότερο και πρακτικό, να σημειωθούν διακοπές στη θέρμανση αυτόν τον χειμώνα εξαιτίας υβριδικών επιθέσεων», δήλωσε στο Reuters ο Κρίστιαν Ρούμπι, γενικός γραμματέας της Eurelectric, του ευρωπαϊκού φορέα εκπροσώπησης του κλάδου ηλεκτρικής ενέργειας.
Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχίζουν να παραχωρούν σε επιχειρήσεις αρμοδιότητες που παραδοσιακά ανήκαν αποκλειστικά στις ένοπλες δυνάμεις. Ωστόσο, από συνομιλίες του Reuters με περισσότερα από 30 στελέχη επιχειρήσεων, αξιωματούχους και ειδικούς στα drones προκύπτει ότι οι δυνατότητες εντοπισμού και εξουδετέρωσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών εξελίσσονται ταχύτερα από τους κανόνες που καθορίζουν ποιος μπορεί να τις χρησιμοποιεί.
Οι προσεγγίσεις διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα, ενώ παραμένουν αναπάντητα κρίσιμα νομικά ερωτήματα, μεταξύ άλλων για το ποιος έχει την αρμοδιότητα να διατάξει την αντιμετώπιση μιας απειλής. Η κατάρριψη ενός drone μπορεί να προκαλέσει τραυματισμούς, απώλειες ανθρώπινων ζωών ή ζημιές σε περιουσίες, δημιουργώντας ερωτήματα για την ευθύνη των επιχειρήσεων σε περίπτωση ατυχήματος.
Γαλλία: Νέες εξουσίες για την προστασία κρίσιμων υποδομών
Η Γαλλία συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν προχωρήσει περισσότερο. Τον Αύγουστο, το γαλλικό κοινοβούλιο ενέκρινε νόμο που επιτρέπει σε εξουσιοδοτημένους φορείς εκμετάλλευσης κρίσιμων υποδομών και σε αναδόχους τους να εντοπίζουν, να παρεμβάλλουν ηλεκτρονικά σήματα και να καταρρίπτουν drones κοντά σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις.
Η νομοθετική πρωτοβουλία ήρθε ως απάντηση στις επανειλημμένες εμφανίσεις drones πάνω από κρίσιμες και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Μεταξύ των περιστατικών που προκάλεσαν ανησυχία ήταν οι πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών πάνω από τη βάση πυρηνικών υποβρυχίων στο Ιλ Λονγκ, κοντά στην πόλη Μπρεστ, στη βορειοδυτική Γαλλία, τον Δεκέμβριο του 2025.
Στόχος της γαλλικής κυβέρνησης είναι έως το 2027 να έχει εξοπλίσει με κατάλληλα συστήματα έναν διευρυμένο κατάλογο ευαίσθητων εγκαταστάσεων ζωτικής σημασίας, σύμφωνα με ανώτερο Γάλλο αξιωματούχο που συμμετέχει στον σχεδιασμό και μίλησε στο Reuters υπό τον όρο της ανωνυμίας, καθώς οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.
«Ήμασταν ανυπεράσπιστοι απέναντι στην απειλή των drones», ανέφερε ο αξιωματούχος, επισημαίνοντας ότι η ανησυχία αυξάνεται την τελευταία δεκαετία, καθώς τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη γίνονται φθηνότερα, πιο προσιτά και ευρύτερα διαθέσιμα.
Η γαλλική κυβέρνηση σχεδιάζει να προσφέρει στους διαχειριστές κρίσιμων υποδομών, όπως η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού EDF και ο κρατικός σιδηροδρομικός όμιλος SNCF, έναν κατάλογο εγκεκριμένων λύσεων. Σε αυτές θα περιλαμβάνονται ηλεκτρονικοί παρεμβολείς και drones αναχαίτισης, ανάλογα με το περιβάλλον και το είδος της απειλής.
Η Systematic Paris-Region, η οποία διαχειρίζεται το κυβερνητικό πρόγραμμα δοκιμών στην περιοχή του Μπρετινί-σιρ-Ορ, επιβεβαίωσε βασικά στοιχεία του σχεδιασμού. Όπως ανέφερε, οι αξιολογήσεις που ξεκίνησαν το καλοκαίρι έχουν ήδη καταγράψει τρεις εταιρείες ολοκλήρωσης συστημάτων και 17 συστήματα αντιμετώπισης drones. Οι δοκιμές συνεχίζονται, ενώ παράλληλα επιταχύνονται οι διαδικασίες προμήθειας των καταλληλότερων λύσεων.
Το γαλλικό υπουργείο Άμυνας σημείωσε ότι ο νόμος του Αυγούστου θα συμβάλει στην ενίσχυση των δυνατοτήτων αντιμετώπισης της απειλής, διευκρινίζοντας ότι μπορεί να τοποθετηθεί μόνο για τις κρίσιμες υποδομές που υπάγονται στη δική του αρμοδιότητα. Οι EDF και SNCF δεν θέλησαν να σχολιάσουν.
Ποιος έχει το δικαίωμα να καταρρίπτει ένα drone;
Η έκταση του κινδύνου αναδείχθηκε εκ νέου τον Αύγουστο, όταν εντοπίστηκε drone που έφερε εκρηκτικά κοντά σε ουκρανικό μεταγωγικό αεροσκάφος στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε, στη Γερμανία.
Το Βερολίνο απέδωσε την ευθύνη στη Ρωσία. Η Μόσχα αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή, όπως έχει επανειλημμένα αρνηθεί ότι πραγματοποιεί υβριδικές επιθέσεις στην Ευρώπη, πολλές από τις οποίες φέρεται να έχουν σημειωθεί σε χώρες που στηρίζουν το Κίεβο στον πόλεμο με τη Ρωσία.
Οι ανησυχίες, πάντως, εντείνονται ότι οι εθνικές αρχές δεν μπορούν να αντιδρούν αρκετά γρήγορα ώστε να προστατεύουν εκτεταμένα και γεωγραφικά διάσπαρτα δίκτυα υποδομών. Την ίδια στιγμή, τα σχετικά φθηνά drones μπορούν να προκαλέσουν ζημιές που συνεπάγονται πολύ υψηλό κόστος αποκατάστασης.
Στη Γερμανία, όπου η αντιμετώπιση των drones παραμένει αρμοδιότητα της αστυνομίας, το υπουργείο Εσωτερικών δήλωσε στο Reuters ότι εξετάζει πώς θα μπορούσαν να συμμετέχουν νόμιμα οι διαχειριστές κρίσιμων υποδομών και τρίτοι φορείς σε ενεργά μέτρα εξουδετέρωσης.
Τον Σεπτέμβριο, η Αυστρία ανακοίνωσε σχέδια για την παραχώρηση αντίστοιχων αρμοδιοτήτων σε διαχειριστές κρίσιμων υποδομών, μεταξύ των οποίων και μεγάλες ενεργειακές επιχειρήσεις. Η υπουργός Άμυνας, Κλάουντια Τάνερ, υπογράμμισε ότι το κράτος δεν μπορεί να προστατεύει από μόνο του κάθε εγκατάσταση.
Η Πολωνία έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Σύμφωνα με στελέχη επιχειρήσεων που μίλησαν στο Reuters, εταιρείες έχουν ήδη αναπτύξει συστήματα αντιμετώπισης drones και πραγματοποιούν ασκήσεις με στρατιωτικές και αστυνομικές μονάδες. Γύρω από κρίσιμες ενεργειακές υποδομές έχουν θεσπιστεί ζώνες περιορισμένης πρόσβασης για drones, ενώ ειδικά εξουσιοδοτημένες μονάδες ασφαλείας των διαχειριστών τους μπορούν να καταστρέφουν, να αδρανοποιούν ή να αναλαμβάνουν τον έλεγχο μη επανδρωμένων αεροσκαφών που εισέρχονται στις ζώνες αυτές.
Ωστόσο, στελέχη εταιρειών μεταφοράς ενέργειας στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ ανέφεραν στο Reuters ότι απαιτούνται σαφέστερες εγγυήσεις για το ποιος ευθύνεται σε περίπτωση παράπλευρων ζημιών, ενδεχομένως και μέσω δικαστικού προηγουμένου.
Χωρίς αυτή τη νομική βεβαιότητα, οι επιχειρήσεις που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές ενδέχεται να διστάζουν να εξουδετερώσουν ένα drone, καθώς η ίδια η κατάρριψή του θα μπορούσε να προκαλέσει τραυματισμούς ή δαπανηρές ζημιές.
Από την αποκατάσταση ζημιών στην ενεργή άμυνα
Η ανάληψη αρμοδιοτήτων για την κατάρριψη drones θα σηματοδοτούσε σημαντική αλλαγή στη φιλοσοφία λειτουργίας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας.
Σύμφωνα με στελέχη επιχειρήσεων, αξιωματούχους και αναλυτές του ενεργειακού κλάδου που μίλησαν στο Reuters, οι εταιρείες έχουν επενδύσει επί χρόνια κυρίως στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των δικτύων τους και στην ταχεία αποκατάσταση των υπηρεσιών μετά από διακοπές, αντί στην αποτροπή κάθε επίθεσης.
Ο διευθύνων σύμβουλος της γερμανικής ενεργειακής εταιρείας E.ON, Λέονχαρντ Μπίρνμπαουμ, είχε δηλώσει τον Σεπτέμβριο ότι οι διαχειριστές δικτύων πρέπει να θεωρούν δεδομένο πως ορισμένες επιθέσεις θα επιτύχουν, αντί να σχεδιάζουν την πλήρη αποτροπή τους. Όπως ανέφερε, η εταιρεία διαχειρίζεται περίπου 2.720 υποσταθμούς στη Γερμανία.
Η Λιθουανία κατασκευάζει έναν οχυρωμένο υποσταθμό κοντά στα σύνορά της με τη Ρωσία. Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ευρύτερα σχέδια των χωρών της Βαλτικής και της Πολωνίας για την ενίσχυση της προστασίας των ενεργειακών δικτύων, τα οποία περιλαμβάνουν την κατασκευή καταφυγίων, την εγκατάσταση αντι-drone διχτυών και τη δημιουργία αποθεμάτων κρίσιμου εξοπλισμού που είναι δύσκολο να αντικατασταθεί.
Ο κρατικός διαχειριστής του πολωνικού δικτύου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας PSE επιτηρεί με ελικόπτερα τμήματα του δικτύου υψηλής τάσης, συνολικού μήκους περίπου 16.500 χιλιομέτρων, ενώ προετοιμάζεται να αξιοποιήσει ισχυρότερα αεροσκάφη για την προστασία υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης με τη Σουηδία.
Παρά τις επενδύσεις, τα σχετικά φθηνά drones δημιουργούν νέες προκλήσεις. Εξοπλισμός ζωτικής σημασίας, όπως οι μεγάλοι μετασχηματιστές, μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να αντικατασταθεί. Ακόμη και όταν οι επισκευές ολοκληρώνονται επιτυχώς, μια υποδομή ενδέχεται να παραμείνει εκτός λειτουργίας για μήνες.
Δεν επιδιώκουν, ωστόσο, όλοι οι διαχειριστές ενεργειακών δικτύων να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο στην άμυνα των εγκαταστάσεών τους.
Η διευθύνουσα σύμβουλος του φινλανδικού διαχειριστή ηλεκτρικού δικτύου Fingrid, Άστα Σιχβόνεν-Πούνκα, δήλωσε στο Reuters ότι η ευθύνη για την αντιμετώπιση απειλών γύρω από κρίσιμες υποδομές θα πρέπει να παραμείνει στις φινλανδικές αρχές και στις ένοπλες δυνάμεις.
Όπως σημείωσε, η παραχώρηση τέτοιων αρμοδιοτήτων στις εταιρείες κοινής ωφέλειας θα αποτελούσε «μια πολύ, πολύ μεγάλη αλλαγή» και θα απαιτούσε προσεκτική νομική εξέταση.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο επικεφαλής ασφαλείας της φινλανδικής ενεργειακής εταιρείας Fortum, Γιάρι Στένιους, δήλωσε ότι προτιμά οι ενεργειακές επιχειρήσεις να επικεντρώνονται στην παραγωγή ενέργειας και οι αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές να αναλαμβάνουν την αντιμετώπιση απειλών ασφαλείας.
Η τεχνολογία προχωρά, το θεσμικό πλαίσιο καθυστερεί
Οι αρμόδιες αρχές και οι εταιρείες ανάπτυξης τεχνολογιών αντιμετώπισης drones επισημαίνουν ότι τα συστήματα γίνονται ολοένα πιο αυτοματοποιημένα, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο να υπάρχουν εξειδικευμένες ομάδες σε κάθε εγκατάσταση.
Τα σύγχρονα συστήματα συνδυάζουν αισθητήρες, λογισμικό διοίκησης και ελέγχου και μέσα εξουδετέρωσης, ώστε να εντοπίζουν, να ταξινομούν και να αντιμετωπίζουν μια απειλή μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Ωστόσο, αρκετές εταιρείες ανέφεραν στο Reuters ότι η αβεβαιότητα γύρω από το ποιος έχει την εξουσία να εγκρίνει την ενεργοποίηση των αντίμετρων επιβραδύνει τις επενδύσεις στα τελικά στάδια αυτής της αλυσίδας αντιμετώπισης. Για τον λόγο αυτό, η Γαλλία επιδιώκει να αυτοματοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερο τη διαδικασία, σύμφωνα με τον Γάλλο αξιωματούχο που συμμετέχει στον σχεδιασμό.
Στόχος είναι το προσωπικό ασφαλείας των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας να μπορεί, σε βάθος χρόνου, να εντοπίζει μια απειλή και να ενεργοποιεί αυτοματοποιημένη αντίδραση με το πάτημα ενός κουμπιού. Η ανάπτυξη εξειδικευμένων χειριστών, εκπαιδευμένων στη χρήση στρατιωτικών συστημάτων σε κάθε εγκατάσταση, θεωρείται μη ρεαλιστική.
Η γερμανική αμυντική βιομηχανία Rheinmetall δήλωσε στο Reuters ότι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τους μη στρατιωτικούς φορείς είναι συχνά η καθυστέρηση ανάμεσα στον εντοπισμό ενός drone και στην απόφαση για την ενεργοποίηση των κατάλληλων αντίμετρων, καθώς οι νομικές αρμοδιότητες παραμένουν κατακερματισμένες.
Παράλληλα, η εταιρεία καταγράφει σημαντική αύξηση του ενδιαφέροντος από ιδιωτικούς διαχειριστές υποδομών για συστήματα αντιμετώπισης drones. Όπως ανέφερε, πραγματοποιεί εργαστήρια, επιθεωρήσεις εγκαταστάσεων και αξιολογήσεις υποδομών, προετοιμαζόμενη για μια αγορά που, κατά την εκτίμησή της, αναπτύσσεται με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς.
Το βασικό ζητούμενο για την Ευρώπη δεν είναι πλέον μόνο η ανάπτυξη τεχνολογίας ικανής να εντοπίζει και να εξουδετερώνει drones. Είναι και η δημιουργία ενός σαφούς πλαισίου αρμοδιοτήτων και ευθύνης, ώστε οι φορείς που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές να μπορούν να αντιδρούν έγκαιρα, χωρίς να εκτίθενται σε ασαφείς ή δυσανάλογους νομικούς κινδύνους.
