Η σημερινή δημοπρασία (6/7) για τη δέσμευση δυναμικότητας στον λεγόμενο «Κάθετο Διάδρομο» φυσικού αερίου θεωρείται κομβικής σημασίας για την εξέλιξη του έργου, καθώς σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας φάσης με σημαντικά βελτιωμένες προοπτικές.
Σε αντίθεση με τις προηγούμενες διαδικασίες, το εγχείρημα ενισχύεται πλέον από χαμηλότερες χρεώσεις μεταφοράς που συμφωνήθηκαν μεταξύ των διαχειριστών των δικτύων, νέα μακροχρόνια εμπορικά προϊόντα και πρόσφατες στρατηγικές συμφωνίες της Atlantic SEE LNG, οι οποίες αποτυπώνουν το αυξανόμενο ενδιαφέρον της αγοράς για την αξιοποίηση του διαδρόμου.
Η δημοπρασία, αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό τεστ για το έργο, το οποίο φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε μία από τις βασικές εναλλακτικές οδούς τροφοδοσίας των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων, φτάνοντας έως την Ουκρανία. Οι εκτιμήσεις των εμπλεκόμενων φορέων είναι θετικές, καθώς θεωρείται ότι η διαδικασία θα επιβεβαιώσει την αυξανόμενη εμπορική δυναμική του σχεδίου.
Πρώτο βήμα για την εμπορική αξιοποίηση
Σύμφωνα με όσα έχει δηλώσει ο διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΠΑ Εμπορίας, Κωνσταντίνος Ξιφαράς, η συμμετοχή της εταιρείας στη δημοπρασία θεωρείται δεδομένη. Μαζί με τη βουλγαρική Bulgargaz εκτιμάται ότι θα δεσμευτεί ποσοστό από 30% έως 50% της διαθέσιμης δυναμικότητας μέσω του σημείου διασύνδεσης στο Σιδηρόκαστρο.
Η συνολική ποσότητα που προσφέρεται προς δέσμευση ανέρχεται στις 100 γιγαβατώρες (GWh), ενώ η νέα δομή του έργου επιτρέπει την παράδοση φυσικού αερίου σε οποιοδήποτε σημείο εξόδου κατά μήκος της διαδρομής. Ο Κάθετος Διάδρομος ξεκινά από την Ελλάδα και διασχίζει τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Μολδαβία, πριν καταλήξει στην Ουκρανία, δημιουργώντας μια ενιαία ενεργειακή αρτηρία για ολόκληρη την περιοχή.
Παρότι οι ποσότητες που αναμένεται να δεσμευτούν στην παρούσα φάση δεν χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα μεγάλες, οι εμπλεκόμενοι θεωρούν ότι η φετινή διαδικασία λειτουργεί ως προετοιμασία για την περίοδο 2027-2028. Τότε εκτιμάται ότι θα έχει ολοκληρωθεί η απεξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχουν εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη.
Οι νέες συμφωνίες ενισχύουν το εγχείρημα
Σημαντική ώθηση στο project δίνει και η πρόσφατη αναθεώρηση της συμφωνίας μεταξύ της Atlantic SEE LNG και της Venture Global. Η νέα συμφωνία προβλέπει τον διπλασιασμό των ποσοτήτων αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) που θα προμηθεύεται η κοινοπραξία από το 2030 και για χρονικό διάστημα 20 ετών.
Παράλληλα, η Atlantic SEE LNG διαθέτει πλέον δύο συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου για την Αλβανία και τη Βοσνία, συνολικής εκτιμώμενης αξίας περίπου 9 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι συμφωνίες αφορούν ετήσιες ποσότητες 1,5 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων LNG, εκ των οποίων το 1 δισ. κυβικά μέτρα προορίζεται για την αλβανική αγορά και τα υπόλοιπα 500 εκατ. κυβικά μέτρα για τη Βοσνία. Οι σχετικές συμβάσεις, που είχαν αρχικά υπογραφεί από την AKTOR LNG USA, μεταφέρονται πλέον στην Atlantic SEE LNG.
Η τροφοδοσία της Αλβανίας θα πραγματοποιείται μέσω του αγωγού TAP, στον οποίο η ΔΕΠΑ Εμπορίας έχει ήδη εξασφαλίσει μεταφορική ικανότητα ενός δισεκατομμυρίου κυβικών μέτρων ετησίως. Για τη Βοσνία, οι ποσότητες θα διοχετεύονται μέσω του τερματικού σταθμού LNG στο νησί Krk της Κροατίας.
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συμφωνίας με τη Venture Global είναι η δυνατότητα ανακατεύθυνσης των ποσοτήτων σε άλλες αγορές, εφόσον οι αρχικοί αγοραστές δεν μπορούν να τις απορροφήσουν. Η δυνατότητα αυτή επιτρέπει στην εταιρεία να αξιοποιεί ευέλικτα τις διεθνείς αγορές και να πραγματοποιεί εμπορικές συναλλαγές όπου οι συνθήκες είναι πιο συμφέρουσες, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα του εγχειρήματος.
Ενεργειακή ασφάλεια και γεωπολιτική σημασία
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί μόνο ένα εμπορικό έργο, αλλά και μια στρατηγική ενεργειακή υποδομή για την Ευρώπη. Όπως έχει επισημάνει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, η σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου καθιστά επιτακτική την ανάπτυξη νέων αξιόπιστων διαδρομών εφοδιασμού.
Ο υπουργός έχει υπογραμμίσει ότι η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία απέδειξε πως η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη διαθεσιμότητα ποσοτήτων, αλλά και από τη σταθερότητα των προμηθειών και το κόστος της ενέργειας. Όπως έχει τονίσει, πραγματική ενεργειακή ασφάλεια σημαίνει πρόσβαση σε αξιόπιστες, σταθερές και οικονομικά προσιτές πηγές ενέργειας, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη πλήρωσε ακριβά την προηγούμενη εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Επόμενος στόχος η διεύρυνση του δικτύου
Οι σχεδιασμοί για την περαιτέρω ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου συνεχίζονται, με τις συζητήσεις να επικεντρώνονται πλέον στην επέκταση του έργου προς νέες αγορές της περιοχής, όπως η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία.
Σήμερα, σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου εξακολουθούν να μεταφέρονται προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω του αγωγού TurkStream, με τις ετήσιες ροές να εκτιμώνται μεταξύ 15 και 18 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Ωστόσο, καθώς οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών αναμένεται να τερματιστούν έως το φθινόπωρο του 2027, οι ποσότητες αυτές θα πρέπει να αντικατασταθούν από νέες πηγές προμήθειας.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Κάθετος Διάδρομος φιλοδοξεί να αποτελέσει τον βασικό άξονα μεταφοράς μη ρωσικού φυσικού αερίου, συνδέοντας την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία, την Ουκρανία, την Ουγγαρία και τη Σερβία. Η ολοκλήρωση του έργου αναμένεται να δημιουργήσει ένα ενιαίο δίκτυο ενεργειακού εφοδιασμού που θα καλύπτει τις ανάγκες μιας αγοράς περίπου 100 εκατομμυρίων πολιτών, ενισχύοντας την ενεργειακή αυτονομία και τη γεωπολιτική θέση της ευρύτερης περιοχής.
