Παρά την κλιμάκωση της ρητορικής μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και τις εκατέρωθεν στρατιωτικές ενέργειες, οι ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο συνεχίζουν να κινούνται, έστω και με σημαντικά εμπόδια.
Αναλυτές εκτιμούν ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη αποφεύγουν ενέργειες που θα οδηγούσαν σε πλήρη διακοπή των εξαγωγών, καθώς ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα προκαλούσε σοβαρή αναταραχή στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου. Οι πρώτες 103 ημέρες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή φαίνεται να έχουν αλλάξει σημαντικά τον χάρτη των πετρελαϊκών μεταφορών και της αγοράς δεξαμενοπλοίων.
Σύμφωνα με ανάλυση της Signal Ocean, το σαουδαραβικό λιμάνι του Γιανμπού (Yanbu) στην Ερυθρά Θάλασσα διακινεί πλέον μεγαλύτερους όγκους αργού πετρελαίου, η Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της spot δραστηριότητας, ενώ η Ras Tanura, ο παραδοσιακός πυλώνας των εξαγωγών της Σαουδικής Αραβίας στον Περσικό Κόλπο, εμφανίζεται ολοένα και λιγότερο στην ανοιχτή αγορά.
Η μεταβολή αυτή συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια των πετρελαϊκών εταιρειών να περιορίσουν την έκθεση των δεξαμενοπλοίων τους στους κινδύνους που δημιουργεί η ένταση στα Στενά του Ορμούζ.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει ο αγωγός East-West Pipeline, μέσω του οποίου η Σαουδική Αραβία μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα και τις εγκαταστάσεις της ανατολικής ακτής προς το Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα.
Με τον τρόπο αυτό, σημαντικές ποσότητες πετρελαίου μπορούν να εξαχθούν χωρίς να απαιτείται η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν στο επίκεντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ο αγωγός διαθέτει μεταφορική ικανότητα που φθάνει τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως και αποτελεί το βασικό εργαλείο της Saudi Aramco για τη διατήρηση των εξαγωγών της σε περιόδους αυξημένης αστάθειας.
Την ίδια στιγμή, η Φουτζέιρα (Fujairah) ενισχύει τον ρόλο της ως βασικός κόμβος της ναυλαγοράς δεξαμενοπλοίων, καθώς η θέση της και αυτής εκτός των Στενών του Ορμούζ προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και ευελιξία στις εμπορικές συναλλαγές.
Αντίθετα, η μειωμένη παρουσία της Ras Tanura στις spot ναυλώσεις αποτυπώνει τη στροφή της αγοράς προς εναλλακτικές διαδρομές και λιμένες.
Σύμφωνα με τους αναλυτές, οι εξελίξεις αυτές επιβεβαιώνουν ότι ο πόλεμος δεν έχει ανακόψει τις πετρελαϊκές ροές από τη Μέση Ανατολή, αλλά έχει οδηγήσει σε σημαντική αναδιάρθρωση των εμπορικών διαδρομών, με στόχο τη διασφάλιση της συνέχισης των εξαγωγών και τη μείωση των γεωπολιτικών κινδύνων για ναυλωτές, πλοιοκτήτες και αγοραστές πετρελαίου.
H ανάλυση της Signal Ocean, δείχνει ότι η παραδοσιακή εικόνα του Περσικού Κόλπου ως κυρίαρχου εξαγωγικού κέντρου αργού πετρελαίου μεταβάλλεται, με το σαουδαραβικό λιμάνι του Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα να αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.
Αυτή βασίζεται σε 354 αναφερόμενα fixtures - δηλαδή συμφωνίες ναύλωσης πλοίων για τη μεταφορά φορτίων πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων - που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της άνοιξης του 2026 στο Yanbu και στο ευρύτερο σύμπλεγμα λιμένων του Αραβικού Κόλπου.
Με μια πρώτη ματιά, ο Αραβικός Κόλπος εμφανίζεται πιο δραστήριος, καθώς καταγράφηκαν 198 ναυλώσεις έναντι 156 στο Yanbu.
Ωστόσο, όταν η ανάλυση εστιάζει στον πραγματικό όγκο πετρελαίου που μεταφέρθηκε, η εικόνα αντιστρέφεται.
Το Yanbu φόρτωσε συνολικά 29,1 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου, έναντι 26,6 εκατ. βαρελιών στον Αραβικό Κόλπο.
Σύμφωνα με τη Signal Ocean, η διαφορά οφείλεται κυρίως στη μεγαλύτερη χρήση πλοίων τύπου VLCC (Very Large Crude Carriers), των μεγαλύτερων δεξαμενοπλοίων μεταφοράς αργού πετρελαίου.
Στο λεγόμενο «dirty book», που αφορά φορτία αργού πετρελαίου και fuel oil, το Yanbu κατέγραψε 77 ναυλώσεις VLCC έναντι 57 στον Αραβικό Κόλπο, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως βασικής αρτηρίας εξαγωγής μεγάλων ποσοτήτων αργού προς μακρινούς προορισμούς.
Αντίθετα, ο Αραβικός Κόλπος διατηρεί ένα πιο διαφοροποιημένο προφίλ, με μεγαλύτερη παρουσία πλοίων μεσαίου μεγέθους και αυξημένη διακίνηση διυλισμένων προϊόντων και νάφθας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στον Κόλπο καταγράφηκαν 97 ναυλώσεις φορτίων «clean products», έναντι μόλις 48 στο Yanbu, γεγονός που αποτυπώνει τον ρόλο λιμένων όπως το Sohar, το Duqm και το Ruwais στην εξαγωγή πετρελαϊκών προϊόντων.
Καθοριστική θεωρείται και η μεταβολή του εμπορικού χάρτη στον Περσικό Κόλπο.
Η Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναδείχθηκε στο κυρίαρχο κέντρο της spot αγοράς δεξαμενοπλοίων, συγκεντρώνοντας 76 ναυλώσεις, αφήνοντας πίσω το Sohar με 32, το Duqm με 29 και το Mina Al Fahal με 21.Την ίδια στιγμή, η Ras Tanura, ο σημαντικότερος παραδοσιακά τερματικός σταθμός εξαγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας στον Περσικό Κόλπο, εμφανίζεται σχεδόν απούσα από την ανοιχτή αγορά ναυλώσεων.
«Σκιώδης» στόλος σε αναμονή έξω από το Kharg
Στο μεταξύ σημάδια αυξανόμενης πίεσης στις ιρανικές πετρελαϊκές εξαγωγές καταγράφονται στο Kharg Island, τον βασικό εξαγωγικό κόμβο αργού πετρελαίου του Ιράν.
Καθώς οι αμερικανικές κυρώσεις και οι επιχειρήσεις επιβολής του αποκλεισμού εντείνονται, ολοένα και περισσότερα δεξαμενόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα στην ευρύτερη περιοχή, περιμένοντας οδηγίες ή ευκαιρία να αποπλεύσουν.
Σύμφωνα με στοιχεία της Windward, περίπου 20 δεξαμενόπλοια έχουν εντοπιστεί γύρω από το Kharg με απενεργοποιημένα τα συστήματα αυτόματης αναγνώρισης (AIS), πρακτική που συναντάται συχνά σε πλοία που δραστηριοποιούνται εκτός των παραδοσιακών εμπορικών διαδρομών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και υπερδεξαμενόπλοια τύπου VLCC, γεγονός που υποδηλώνει ότι σημαντικές ποσότητες αργού παραμένουν δεσμευμένες στην περιοχή.
Στο Kharg Island, βρίσκεται ο σημαντικότερος πετρελαϊκός τερματικός σταθμός του Ιράν και αναδεικνύεται σε έναν από τους πλέον κρίσιμους γεωστρατηγικούς κόμβους της σύγκρουσης, που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και της Τεχεράνης.
Η στρατηγική σημασία του νησιού είναι καθοριστική, καθώς μέσω των εγκαταστάσεών του διακινείται το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών αργού πετρελαίου, οι οποίες αποτελούν βασική πηγή εσόδων για την ιρανική οικονομία.
Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε επίθεση στις πετρελαϊκές υποδομές του Kharg ή ακόμη και μια ενδεχόμενη χερσαία επιχείρηση θα μπορούσε να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα του Ιράν να εξάγει πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο σενάριο θα συνιστούσε σημαντική κλιμάκωση της κρίσης, με πιθανές επιπτώσεις όχι μόνο στην περιφερειακή ασφάλεια, αλλά και στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Η στοχοποίηση του Kharg θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων σε χώρες του Κόλπου, ενώ παράλληλα θα ενίσχυε τις πιέσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, σε μια περίοδο που το αυξημένο ενεργειακό κόστος αποτελεί ήδη παράγοντα ανησυχίας για την παγκόσμια οικονομία.
Παρά τη στρατηγική του σημασία, οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του νησιού δεν έχουν μέχρι στιγμής αποτελέσει άμεσο στόχο των αμερικανικών επιχειρήσεων.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι τα αμερικανικά πλήγματα που πραγματοποιήθηκαν στα μέσα Μαρτίου κατέστρεψαν στρατιωτικές υποδομές και μέσα του Ιράν στο Kharg, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του νησιού δεν περιλαμβάνονταν στους στόχους των επιχειρήσεων.
Ωστόσο, η παρουσία αυξημένου αριθμού δεξαμενοπλοίων στην περιοχή και η συνεχιζόμενη πίεση στις ιρανικές εξαγωγές διατηρούν το Kharg στο επίκεντρο των εξελίξεων, καθώς η πορεία του πολέμου και οι αποφάσεις των εμπλεκόμενων πλευρών αναμένεται να καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τις ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Αντιδράσεις από την Ινδία
Την ίδια ώρα έντονες αντιδράσεις έχει προκαλέσει στην Ινδία η στοχοποίηση τριών δεξαμενόπλοιων, στα οποία επέβαιναν Ινδοί ναυτικοί, από αμερικανικές δυνάμεις στον Κόλπο του Ομάν, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων επιβολής του αμερικανικού αποκλεισμού στις ιρανικές πετρελαϊκές εξαγωγές. Σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών, τα δεξαμενόπλοια Marivex, Settebello και Jalveer, στα οποία επέβαιναν Ινδοί ναυτικοί, δέχθηκαν πλήγματα μέσα στην εβδομάδα, καθώς οι αμερικανικές αρχές εκτιμούσαν ότι συνδέονταν με τη μεταφορά ή τη διακίνηση ιρανικού πετρελαίου, το οποίο η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αποκλείσει από τις διεθνείς αγορές.
Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι στόχος των επιχειρήσεων δεν ήταν τα πληρώματα ή η Ινδία, αλλά η διακοπή των θαλάσσιων δικτύων που, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, συμβάλλουν στη συνέχιση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Το σοβαρότερο περιστατικό σημειώθηκε με το δεξαμενόπλοιο Settebello, όπου τρεις Ινδοί ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους έπειτα από αμερικανικό πλήγμα ανοικτά του Ομάν. Πρόκειται για τα πρώτα επιβεβαιωμένα θύματα από την έναρξη των επιχειρήσεων αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι ΗΠΑ από τον Απρίλιο. Η κυβέρνηση του Νέου Δελχί αντέδρασε έντονα, ζητώντας τον τερματισμό των επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων και την αναζήτηση διπλωματικής λύσης για την αποκλιμάκωση της κρίσης.
