Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Ιωάννης Χατζηγεωργίου υπέγραψαν νέο Μνημόνιο Συνεργασίας ανανεώνοντας και διευρύνοντας τη στρατηγική συνεργασία του ΥΠΠΟ και του ΕΜΠ, στον τομέα του ψηφιακού πολιτισμού και της αξιοποίησης προηγμένων τεχνολογιών για την προστασία, μελέτη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως αναφέρει ανακοίνωση του ΥΠΠΟ. Επιπλέον, υπεγράφη Προγραμματική Σύμβαση μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου για τη μετατροπή του ψηφιακού πολιτιστικού αποθέματος του υπουργείου σε «έξυπνη» υποδομή γνώσης, η οποία θα υποστηρίζει την καθημερινή λειτουργία των υπηρεσιών του υπουργείου και την προβολή των μνημείων στο διεθνές κοινό.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο επισφραγίζει την κοινή μας βούληση για τον στρατηγικό εκσυγχρονισμό της προστασίας και της ανάδειξης του πολιτιστικού μας αποθέματος. Στόχος μας είναι η οργανική σύζευξη της επιστήμης και της σύγχρονης τεχνολογίας με τις Τέχνες, διασφαλίζοντας τη βιώσιμη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, στην εποχή της Ψηφιακής Τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Με τη συνεργασία μας, επιδιώκουμε τον σχεδιασμό καινοτόμων ερευνητικών δράσεων και την ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών, αξιοποιώντας, στο έπακρο, τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και την υψηλή τεχνογνωσία του αρχαιότερου τεχνολογικού ιδρύματος της πατρίδας μας. Με την ανταλλαγή γνώσης και την υλοποίηση πιλοτικών προγραμμάτων, θωρακίζουμε την πνευματική ιδιοκτησία προβάλλοντας, διεθνώς, τον ελληνικό πολιτισμό ως ένα ζωντανό πεδίο δημιουργίας και επιστημονικής αριστείας. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός στον πολιτισμό είναι πραγματικότητα την οποία οικοδομούμε με σταθερά, συστηματικά και θεσμικά βήματα».
Ο πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Ιωάννης Χατζηγεωργίου δήλωσε: «Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας με το υπουργείο Πολιτισμού υπογραμμίζει εμφαντικά τη δέσμευση των δύο φορέων να πρωτοπορούν, από κοινού και συνεργατικά, στην ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ταυτόχρονα, αποτελεί αναγνώριση της τεχνολογικής υπεροχής του Πολυτεχνείου, το οποίο, στο πλαίσιο της διαρκούς συνεργασίας του με το υπουργείο Πολιτισμού, θα αναπτύξει καινοτόμες εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, σε αντικείμενα σχετιζόμενα με την ιστορία και τον πολιτισμό, συμμετέχοντας ενεργά στην επιτυχή υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής του ΥΠΠΟ για τη διαχείριση και προώθηση της μακραίωνης κληρονομίας μας».
Ο αντιπρύτανης Έρευνας, Καινοτομίας και Εξωστρέφειας Εμμανουήλ Βαρβαρίγος επικεντρώθηκε στην έρευνα που διεξάγεται από τους καθηγητές του ΕΜΠ, στον τομέα του πολιτισμού, τονίζοντας τον ρόλο που παίζουν οι ψηφιακές τεχνολογίες και η Τεχνητή Νοημοσύνη στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομίας και τη διάχυση των αποτελεσμάτων της, στην κοινωνία.
Ο διευθυντής Εργαστηρίου Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης και Μάθησης του ΕΜΠ καθ. Γιώργος Στάμου σημείωσε: «Το υπουργείο Πολιτισμού και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας, επιδιώκουν την, από κοινού, ενίσχυση της εκπαιδευτικής, επιστημονικής και ερευνητικής συνεργασίας τους. Η συνεργασία μας επικεντρώνεται σε ζητήματα που αφορούν στην αξιοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας υπολογιστών στις τέχνες και τον πολιτισμό, καθώς και στην διατήρηση, προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, με τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης. Επιπλέον, στο πλαίσιο της προγραμματικής συμφωνίας, το Εργαστήριο Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης και Μάθησης (Artificial Intelligence and Learning Systems Laboratory - AILS Lab) του ΕΜΠ αναλαμβάνει την παροχή επιστημονικής, τεχνικής και συμβουλευτικής υποστήριξης προς το υπουργείο Πολιτισμού, καθώς και τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πιλοτικών δράσεων για την αξιοποίηση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που βασίζονται σε μεγάλα πολυτροπικά γλωσσικά μοντέλα (Large Vision-Language Models - LVLMs)».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, το νέο -τριετούς διάρκειας- Μνημόνιο αποτελεί συνέχεια της συνεργασίας που εγκαινιάστηκε το 2020 μεταξύ των δύο φορέων, επικαιροποιώντας και επεκτείνοντας το πλαίσιο των κοινών τους δράσεων. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διερεύνηση και ανάπτυξη εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης, για την ανάλυση και επεξεργασία μεγάλων όγκων πολιτιστικών δεδομένων, την ψηφιακή τεκμηρίωση μνημείων και συλλογών, καθώς και τη δημιουργία καινοτόμων εργαλείων που ενισχύουν την έρευνα, την προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η συνεργασία αποσκοπεί, επίσης, στη χάραξη κοινής στρατηγικής στον τομέα του ψηφιακού πολιτισμού, στον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων και προγραμμάτων επιστημονικού και αναπτυξιακού χαρακτήρα, καθώς και στην αξιοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων για την ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιακών υποδομών.
Παράλληλα, προβλέπεται η ανάπτυξη πιλοτικών εφαρμογών, η υλοποίηση κοινών ερευνητικών έργων και η μεταφορά τεχνογνωσίας μεταξύ των δύο φορέων. Η ανανέωση της συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου επιβεβαιώνει τη σημασία της σύμπραξης της επιστημονικής έρευνας με τη δημόσια πολιτική στον πολιτισμό, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη σύγχρονων μεθόδων διαχείρισης και αξιοποίησης του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας και ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία του ελληνικού πολιτισμού στο ψηφιακό περιβάλλον.
Η Προγραμματική Σύμβαση που υπεγράφη από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και τον αντιπρύτανη Έρευνας, Καινοτομίας και Εξωστρέφειας του ΕΜΠ Εμμανουήλ Βαρβαρίγο, έχει διάρκεια δώδεκα μηνών, με προϋπολογισμό 310.000 ευρώ. Το σύνολο της χρηματοδότησης καλύπτεται από πόρους του υπουργείου Πολιτισμού. Το ερευνητικό πρόγραμμα θέτει ως κεντρικό στόχο τη μετατροπή του διάσπαρτου και αδόμητου πολιτιστικού αποθέματος σε δυναμικές γνωσιακές βάσεις, οι οποίες θα τροφοδοτήσουν προηγμένα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, προσφέροντας νέα εργαλεία στη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύσσονται εξειδικευμένες εφαρμογές AI με αρχιτεκτονική RAG, οι οποίες θα υποστηρίζουν τις Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για τα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Παράλληλα, δρομολογείται η ψηφιακή οργάνωση υλικού για τα χριστιανικά και οθωμανικά μνημεία της επικράτειας, με σκοπό τη δημιουργία εκπαιδευτικών και τουριστικών εφαρμογών, μέσω συστημάτων GIS.
